Studeren niet langer voor elke slimmerik

Een voorstel van premier Blair om het collegegeld te verdrievoudigen stuit op verzet van zijn eigen partij. Wordt de universiteit weer het domein van de rijken?

Suzy Butler is 21 en heeft na drie jaar studie haar bachelors-graad in de sociale en politieke wetenschappen gehaald. Nu heeft ze een baan. Voor de Cambridge University Student Union (CUSU), de studentenbond, organiseert ze kennismakingsprogramma's voor middelbare scholieren die overwegen te gaan studeren in Cambridge.

Suzy verdient 10.000 pond (ruim 14.000 euro) per jaar. Dat is precies het bedrag waarbij ze verplicht is een begin te maken met het terugbetalen van haar studieschuld waaruit ze haar levensonderhoud betaalde. In de afgelopen drie jaar is die gegroeid tot 9.000 pond. Haar schuld, dankzij een subsidie van haar ouders lager dan het gemiddelde, blijft nog even openstaan: voorlopig kan ze alleen de rente opbrengen.

Als premier Blair dinsdag tijdens een cruciale stemming in het Lagerhuis zijn zin krijgt, staan veel Suzy's na drie jaar het dubbele bedrag rood. Aankomend artsen, die zes jaar studeren, kijken zelfs tegen een schuld van 40.000 pond aan. Want Blair wil universiteiten toestemming geven het collegegeld voor Britse en EU-studenten te verhogen van het huidige standaardbedrag van 1.125 pond per jaar naar maximaal 3.000 pond.

De premier vindt het redelijk dat studenten, die met een bul op zak meer zullen verdienen dan zonder, een hogere bijdrage leveren aan hun eigen opleiding. De universiteiten kosten zoveel geld dat de kwaliteit van het hoger onderwijs in gevaar komt. Het aantal studenten is de laatste tien jaar sterk gestegen, zonder dat de inkomsten van de universiteiten toenamen. Als het aantal verder stijgt, van 40 naar 50 procent van alle middelbare scholieren, zoals de regering wil, dreigt een crisis. Inkomsten uit research en andere commerciële activiteiten worden nu al gebruikt om het undergraduate-onderwijs te subsidiëren. Oxford, Cambridge en andere elite-universiteiten leggen op elke beginnende student jaarlijks zo'n 8.000 pond toe. Ze kunnen geen topsalarissen meer bieden aan topgeleerden en de brain drain naar Harvard en Stanford is al jaren aan de gang.

,,Zonder echte en snelle verhoging van onze inkomsten is onze positie in de academische voorhoede van de wereld in gevaar'', oordeelt Alison Richard, de nieuwe chef van het universiteitsbestuur in Cambridge. ,,Ik ben [na acht jaar de leiding te hebben gehad over de Amerikaanse universiteit van Yale] niet naar Cambridge teruggekomen om dat te laten gebeuren.'' Cambridge en andere universiteiten die een naam hebben hoog te houden, hebben gezegd het maximumbedrag voor de meeste studies te zullen invoeren, al werken ze tegelijkertijd aan hogere studiebeurzen. Minder prestigieuze universiteiten aarzelen nog.

De regering heeft ook gezegd de pil te vergulden: ze schiet alle studenten het collegegeld voor, en het hoeft pas te worden terugbetaald zodra iemand meer dan 15.000 pond per jaar verdient. Bovendien krijgen armere studenten extra steun. Maar ,,uitstel van betaling is geen oplossing voor een grotere studentenschuld'', zegt Suzy Butler. Haar universiteit heeft volgens haar nu al moeite studenten uit armere milieus aan te trekken wegens het elitaire imago, ook bekend als het Brideshead-effect, naar de roman van Evelyn Waugh. Ze is bang dat dat alleen maar erger zal worden. ,,Zo maakt de regering van het hoger onderwijs een markt naar Amerikaans model met dure A- en goedkope B-universiteiten. Dan bereikt ze het tegendeel van wat ze wil: dat studenten een opleiding kiezen aan de hand van wat zij of hun ouders kunnen betalen, in plaats van hun academische capaciteiten.''

De stemming in het Lagerhuis over de collegegeldverhoging, de zogeheten top-up fees, komt één dag vóór Lord Hutton zijn rapport publiceert over de zelfmoord van wapenexpert David Kelly, die de regering ervan beschuldigde de motieven voor de oorlog in Irak te hebben vervalst. Dat etmaal zal beslissend zijn voor Blairs carrière. Dezelfde Labour-rebellen die Blair in de aanloop naar `Irak' net geen beentje wisten te lichten, zien een nieuwe kans. [Vervolg COLLEGEGELD: pagina 4]

COLLEGEGELD

Ook Blairs toekomst staat op het spel

[Vervolg van pagina 1] Als Blair dinsdag de stemming over de financiering van het hoger onderwijs verliest – en met de verenigde oppositie van Tories, liberalen en tientallen Labour-parlementariërs tégen is het penibel – raakt de premier zwaar beschadigd. Als Hutton daar een dag later overheen zou komen met ernstige kritiek op de regering, kunnen Blairs dagen als premier geteld zijn.

De premier zelf blijft onverbeterlijk optimistisch. Zijn kabinet, incluis zijn rivaal Gordon Brown (Financiën), steunt hem. Uit peilingen blijkt dat veel Britten het plan een acceptabel compromis vinden: de onpopulaire vooruitbetaling wordt afgeschaft, de universiteiten worden beter en afgestudeerden wordt niet meteen het vel over de neus gehaald.

De meeste universiteiten In Engeland (Schotland en Wales hebben eigen regelingen) zijn vóór de top-up fees. Ze hebben steun van het zakenleven en zelfs van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), die het plan ,,essentieel'' noemde voor revitalisering van de Britse universiteiten en een ,,voorbeeld'' voor andere Europese landen.

Er zijn nog twee argumenten die Blair kunnen helpen.

Ten eerste hebben noch de Tories, noch de LibDems een realistisch alternatief voorhanden. De Tories willen de cash-crisis bij de universiteiten verhelpen door het aantal studenten te verkleinen en de LibDems willen de belastingen verhogen.

Ten tweede gokt Blair dat niet alle rebellen in zijn partij daadwerkelijk uit zijn op zijn val, om de verkiezingen – verwacht in 2005 – niet in gevaar te brengen. Ze zouden hetzij op het laatste moment kunnen ómgaan, hetzij volgende week dinsdag tactisch griep kunnen hebben.

Nick Brown, oud-minister van Landbouw en nu een backbencher, geldt als leider van de rebellen en heeft in zijn negentien jaar als MP nog nooit tegen de partijleiding gestemd. Maar nu zal hij voet bij stuk houden. ,,Ik heb niets tegen Blair, behalve deze wet'', zegt hij in een gesprek met buitenlandse journalisten. ,,De premier schendt zijn belofte uit het vorige verkiezingsprogramma om geen top-up fees in te voeren. Het plan levert nog steeds niet genoeg op om de universiteiten te financieren, dus de verleiding om het bedrag verder te verhogen dan 3.000 pond wordt onweerstaanbaar. De lagere klasse wordt afgeschrikt van prestigieuze colleges en de middenklasse neemt nog grotere schulden op zich. De eerste vraag aan een jong afgestudeerd stel dat bij de bank aanklopt voor een hypotheek zal zijn: `Hoeveel moeten jullie nu al maandelijks terugbetalen?','' aldus Brown.

Maar volgens Sir Richard Sykes is er geen alternatief. Imperial College in Londen, de top-universiteit voor exacte wetenschappen waarvan hij rector is, maakt jaarlijks zestien miljoen pond verlies op onderwijs aan undergraduates. Het systeem dat Blair voorstelt, bestaat al in Australië en heeft daar geen armere studenten afgeschrikt, zegt Sykes. De rector, zelf kind van arme ouders, weigert te erkennen dat Imperial een eliteschool is. Twintig procent van alle studenten heeft een volledige beurs en de helft geniet enige vorm van steun. Maar als de wet wordt afgestemd, staat Imperial ,,voor de afgrond'' zegt hij. ,,Dan hebben we geen andere keus dan nóg meer betalende buitenlandse studenten aan te trekken dan de 27 procent die we nu al hebben'', zegt hij. ,,Daarvan dragen Britse studenten de gevolgen.'' Andere universiteiten overwegen het aantal plaatsen in `dure' studies als medicijnen te beperken en nog meer plaatsen te creëren bij relatief goedkope studies waar nu al veel vraag naar is, zoals rechten en financiële administratie.

De vraag of arme studenten zullen worden afgeschrikt door de nieuwe wet raakt het hart van Labour, de partij die haar bestaansrecht ontleent aan het bestrijden van het Britse klassenstelsel. Met de nieuwe wet zou Labour dat verafschuwde systeem juist versterken. Maar zelfs als de allerarmste studenten uit de wind gehouden worden, blijft de groep die net boven de drempel voor een beurs zit, kwetsbaar.

De schrijfster Zadie Smith (1975), die Engels studeerde in Cambridge en met White Teeth de Whitbread-prijs voor het beste romandebuut won, nam het vorige week op voor die groep, waartoe ze ook zelf behoort. ,,We waren niet de armsten onder de armen, dus zouden [mijn broers en ik] niet in aanmerking zijn gekomen voor de miezerige beurzen die nu worden aangeboden'', zei Smith. ,,Maar we waren net arm genoeg om ervoor te zorgen dat we ons met de nieuwe fees wel twee keer zouden bedenken over een hogere opleiding, of dat we naar een mindere universiteit zouden moeten die we wel konden betalen.''

Voor die groep kinderen (en hun ouders) zal het ,,zeer lastig'' worden onder de nieuwe wet, zegt ook Paul Schofield, als admissions tutor verantwoordelijk voor het toelatingsbeleid van Corpus Christi, dat met 260 undergraduates het kleinste college van Cambridge is. ,,Vooral bij langere studies accumuleer je een grotere schuld én duurt het langer voor je die begint terug te verdienen'', zegt hij.

Harde voorspellingen zijn nog niet te doen, maar Schofield voorziet dat meer armere studenten ervoor zullen kiezen een studiestad te kiezen waarbij ze langer thuis kunnen blijven wonen. ,,Dat is het tegendeel van wat je hoopt te bereiken: dat we de beste breinen hierheen kunnen halen om zich onder te dompelen in het academische leven. Dit wordt onze belangrijkste taak: studenten met een armere achtergrond overreden om moedig te zijn.''