Stapsgewijs oplopende belasting helpt goed tegen lage rugpijn

Werknemers die ziek thuis zitten vanwege pijn laag in de rug, gaan het snelst weer aan het werk als ze hun rug steeds een stapje meer belasten zonder daarbij te letten op pijn. Dat blijkt uit een vergelijkend onderzoek van het EMGO-instituut van VU medisch centrum bij 134 langdurig arbeidsongeschikte KLM-medewerkers (Annals of Internal Medicine, 20 jan).

De KLM-ers hadden minstens vier weken achter elkaar verzuimd vanwege een niet-specifieke lage rugpijn, dus zonder aantoonbare afwijkingen. Een hernia hadden ze niet. De helft van hen kreeg twee keer per week een behandeling waarbij de belasting van de rug onder leiding van een speciaal getrainde fysiotherapeut stapsgewijs werd opgevoerd. De andere helft werd voor een gewone behandeling verwezen naar een fysiotherapeut of een manueel therapeut.

Als eerste moesten de stapsgewijs zwaarder belaste deelnemers samen met de fysiotherapeut een eigen oefenprogramma opstellen. Dat bevatte niet alleen algemene oefeningen maar ook lichamelijke taken die tijdens het werk problemen opleveren, bijvoorbeeld koffers tillen. Na de eerste drie sessies waarin bepaald werd bij welke belasting de rug pijn begon te doen, moesten de deelnemers zelf een datum opperen waarop ze weer volledig aan het werk dachten te kunnen. Verdeeld over de tussenliggende periode stelde de fysiotherapeut vervolgens samen met de rugpatiënt een behandelschema op, waarbij de belasting stapsgewijs iedere keer iets verder werd opgevoerd. De belasting in de vierde sessie begon op ongeveer 70% van het al gehaalde niveau, zodat de eerste stap in ieder geval zou lukken. Daarna moest de patiënt de belasting volgens het schema iedere behandeling verder opvoeren, ongeacht of dat nu pijn deed of niet. De therapeut was geïnstrueerd om klachten over pijn te negeren.

In de eerste 50 dagen was er geen verschil te merken tussen de twee behandelgroepen maar daarna begon het werkverzuim uiteen te lopen. De stapsgewijs steeds zwaarder belaste deelnemers gingen ongeveer twee keer zo snel aan het werk als de controlegroep: het mediane werkverzuim was 58 tegen 87 werkdagen. Omgerekend naar kalenderdagen is dat ongeveer anderhalve maand. De kosten van de behandelingen verschilden nauwelijks.

Volgens de leider van het onderzoek, sociaal geneeskundige dr. Willem van Mechelen, is de essentie van de therapie dat de behandelaar bij klachten over pijn de belasting niet bijstelt. De onderzoeker leerde de therapeuten om niets te zeggen als een patiënt klaagt als een oefening pijnlijk is. Maar ze moeten hem wel prijzen als het goed gaat. Doel was om daarmee de Pavlov-reflex van niets doen bij pijn te doorbreken. Van Mechelen omschrijft het probleem als een soort kinesiofobie, een bewegingsangst.

Het is nog niet bekend of de stapsgewijze belasting ook op de langere duur blijft werken, maar de KLM is al overtuigd. Ze gaan de speciale aanpak toepassen bij alle werknemers met rugklachten.