Slaap brengt nieuw inzicht door ordening herinnering

Slaap versterkt niet alleen het geheugen, tijdens de slaap kunnen herinneringen ook zodanig gereorganiseerd worden dat er een nieuw inzicht ontstaat. Dit blijkt uit een experiment waarbij nauwkeurig wordt nagegaan of en wanneer de proefpersonen inzagen dat een bepaalde rekenkundige bewerking véél simpeler en sneller kon. In de groep, die na een korte oefening met de rekenwijze een goede nachtrust genoot, bleken de volgende ochtend twee keer zoveel mensen dat inzicht te bereiken dan in controlegroepen (die de nacht juist wakker bleven, die overdag oefenden en later getest werden of die direct na de oefening getest werden, 's morgens vroeg of 's middags). Volgens de onderzoekers, aangevoerd door Ulrich Wagner en Jan Born van de Universiteit van Lübeck, is hiermee voor het eerst wetenschappelijk bewezen dat nachtrust nieuwe inspiratie brengt (Nature, 22 januari).

Opmerkelijk was dat de proefpersonen met een goede nachtrust (de slapers) die daadwerkelijk de snelle oplossing van het rekenprobleem ontdekten, aan het begin van hun test de volgende ochtend veel trager rekenden dan de slapers die de snelle oplossing niet zouden vinden. Dit wijst er volgens de onderzoekers op dat er bij de oplossers tijdens de slaap een soort herstructurering van de herinneringen plaatsvond. Waarschijnlijk geschiedde die herstructurering op grond van een beginnend inzicht dat al bij de eerste oefening, dus vóór de slaap, ontstaan was.

Deze constatering betekent een nieuwe richting in het slaaponderzoek. Want volgens de meeste recente onderzoeken naar het effect van slaap op het geheugen, versterkt slaap het geheugen en worden geleerde handelingen versterkt (zoals iedere pianist of violist weet die 's morgens een moeilijke passage speelt die hij of zij de vorige avond studeerde). Bij meer complexe herinneringen spelen kennelijk ook andere mechanismen een rol. De niet-oplossers die goed sliepen profiteerden overigens wèl van het versnellende effect van slaap op de berekening. In een commentaar op het onderzoek schrijven Luikse slaaponderzoekers Pierre Maquet en Perrine Ruby dat nu moet worden onderzocht wèlke slaapfases belangrijk zijn voor het aankweken van nieuwe inzichten – en uiteindelijk natuurlijk ook welke neurale organisatie aan het fenomeen ten grondslag ligt.