Segregatie, segregatie

Wat moet er gebeuren om de segregatie in het onderwijs te bestrijden? De commissie-Blok kwam deze week met voorzichtige aanbevelingen.

HET GONSDE van de geruchten, vorig weekend. De parlementaire onderzoekscommissie Integratie onder leiding van VVD'er Stef Blok zou maandag met een keihard oordeel komen over de segregatie in het onderwijs. Harde maatregelen zouden nodig zijn om de vorming van zwarte scholen tegen te gaan en de leerprestaties van allochtone leerlingen te verbeteren. Artikel 23 van de Grondwet, waarin de vrijheid van onderwijs is vastgelegd, zou ter discussie worden gesteld. Het artikel zou de scheiding tussen autochtone en allochtone kinderen in de hand werken.

Herrie om niets, blijkt nu. Na bijna negentig pagina's analyse over de vraag hoe er in dertig jaar circa 580 zwarte basisscholen hebben kunnen ontstaan, concludeert de commissie-Blok dat het voorkomen van zwarte en witte scholen ``een complex vraagstuk'' is. Harde maatregelen staan niet in de aanbeveling. Het bestaan van zwarte scholen is vanwege de etnische scheiding niet goed, schrijft de commissie. Maar zij wijst er wel op dat leerachterstanden veel minder te maken hebben met de etnische dan met de economische achtergrond van de leerlingen.

Dit was niet wat de meeste fracties in de Tweede Kamer wilden horen. ``Eigenlijk een waardeloos rapport'', smaalde Kamerlid Ayaan Hirsi Ali (VVD). ``Het lijkt erop dat de commissie er niet uit is gekomen'', vindt voorzitter Philip Geelkerken van VOS/ABB, waarin scholen in het openbaar onderwijs zijn verenigd.

Die teleurstelling komt omdat de politiek al een paar jaar schermt met harde maatregelen om de segregatie in het onderwijs te bestrijden. De VVD wil dat nieuwe scholen op religieuze grondslag aan strenge regels moeten voldoen, dit om de vorming van met name islamitische scholen tegen te gaan.

Voor de Kamerfractie van D66 mag artikel 23 meteen de kast in, omdat bijzondere scholen met dit grondwetsartikel in de hand kinderen mogen weigeren.En dit, vindt D66, komt vooral neer op het tegenhouden van allochtone kinderen.PvdA-leider Bos wil dat scholen daarom een `acceptatieplicht' krijgen. Een christelijke school zou dan niet langer een islamitisch kind kunnen weigeren. De SP voelt veel voor gedwongen spreiding van allochtone kinderen over steden, desnoods met busjes.

Wat stelt de commissie-Blok daar tegenover? Heel voorzichtig zwengelt ze de discussie over artikel 23 aan. Bijzondere scholen, zo staat er, beperken ``in bepaalde gevallen'' de keuzevrijheid van ouders om zelf een school te kiezen. Maar het probleem is ingewikkeld, voegt ze daaraan toe. Verplichte spreiding is niet alleen strijdig met de Grondwet, ook Europese anti-discriminatienormen houden dat tegen. Een grondwetsartikel schaf je niet in een paar jaar af.

Nóg voorzichtiger is de commissie daarom in haar aanbevelingen. De oplossing van de segregatie in het onderwijs is volgens het rapport dat scholen de ``keuzemogelijkheden'' van ouders moeten ``vergroten''. Dat betekent: niet langer weigeren. Dit kan door ``niet-vrijblijvende afspraken'' te maken tussen schoolbesturen en gemeente over ``een evenwichtige verdeling'' van autochtone en allochtone kinderen.

Dat is weinig nieuws. Enkele gemeenten hebben al jarenlang ervaring met spreiding van allochtone kinderen. De ervaringen zijn vrijwel altijd negatief. Op de gemeente Tiel na, waar de leerlingen na afspraken tussen gemeente en scholen beter zijn verdeeld, is het project in de zeven gemeenten waar het geprobeerd is, mislukt. Soms werden allochtone ouders niet bereikt (Doesburg), soms hielden scholen zich plotseling niet meer aan de afspraken (Gouda), en soms deden autochtone ouders gewoon waar zij zin in hadden (Maassluis).

En neem de gemeente Amersfoort. Al meer dan vier jaar probeert de gemeente met de schoolbesturen allochtone kinderen beter over de stad te verspreiden, dit om scholen een ``evenwichtiger verdeling van de wijk'' te laten worden. Naast deze harde afspraken probeert de gemeente ook de ouders in het spreidingsbeleid te betrekken. Iedere ouder van een kind dat naar de basisschool gaat, krijgt sinds kort een uitgebreide folder in de bus, waarin aangeraden wordt snel een school te kiezen. Dit is met name bedoeld voor allochtone ouders zij kiezen doorgaans pas laat een school, waardoor de `witte' scholen al vol zitten. Ook staat er: ``We kunnen veel van andere culturen leren. Maar dan moeten we wel open staan voor elkaars culturen.''

Maar werkt het? Nee, zeggen schooldirecteuren in koor. Ouders laten zich niet sturen. Zij kiezen uiteindelijk tóch de school die zij zelf willen. De zwarte scholen zijn er ondanks ieders goede wil niet witter op geworden. De gemeente erkent dat spreiding ``een zaak van lange adem'' is en heeft het project inmiddels op een laag pitje gezet.

Zonder aan artikel 23 te komen, pleit de commissie-Blok ervoor de keuzevrijheid van ouders te vergroten. Scholen moeten daarom onderling afspraken maken dat leerlingen niet langer geweigerd worden. Maar wordt er dan echt zoveel geweigerd? Anderhalf jaar geleden concludeerde de Onderwijsraad dat bijzondere scholen inderdaad minder allochtone leerlingen hebben. Hoewel het landelijk gemiddelde 13 procent is, is slechts 10,2 procent van de leerlingen in het bijzonder onderwijs een allochtooon achterstandskind.

Maar, voegde de raad daaraan toe, dat komt vooral doordat deze scholen minder vaak in buurten staan waar veel allochtonen wonen. Weigeren komt zeer sporadisch voor hooguit op reformatorische of islamitische scholen.

De vraag is dus of afspraken hierover zoveel opleveren. En voorzitter Walter Dresscher van de Algemene Onderwijsbond wees er fijntjes op dat er al een afspraak over het weigeren van leerlingen bestáát: vorig jaar beloofden alle landelijke onderwijsorganisaties op een AOb-congres de acceptatieplicht van leerlingen te aanvaarden.

In grote lijnen komen de aanbevelingen overeen met het beleid van minister Van der Hoeven. Ook zij gelooft in lokale convenanten en zegt weinig te kunnen doen aan de segregatie in het onderwijs. Liever steekt ze haar energie in het bestrijden van de leerachterstanden op zwarte scholen. Later dit jaar zal zij wel met een voorstel komen om de segregatie in het onderwijs tegen te gaan. De Tweede-Kamerfracties zullen rond die tijd weer met eigen plannen komen maar de aanbevelingen van de commissie-Blok zullen zij vermoedelijk niet vaak citeren.