Risico's nemen is iets anders dan diefstal

De Duitse topmanagers die sinds afgelopen woensdag terechtstaan op verdenking van kwade trouw zijn de dupe van een maatschappij waarin kinnesinne de toon aangeeft, vindt het Duitse weekblad Wirtschaftswoche. Het blad meent dat de verdachte topmanagers naast de risico's die ze al lopen ,,ook een steeds groter juridisch risico dragen''. Het schraagt deze bewering met een betoog waarin topmanagers voorgesteld worden als het doelwit van ,,agressieve aanklagers'' en verscherping van de wetgeving.

Daardoor wordt het volgens het blad ook steeds duurder voor topmanagers om zich te verzekeren tegen juridische risico's. De premies zijn 40 procent gestegen doordat de topmanagers steeds meer schadeclaims te verduren krijgen voor bedragen die alleen maar stijgen. Maar het ergste is dat de vervolging van Duitse topmanagers ,,in het buitenland voor toenemende irritatie zorgt''. En daarmee is ook de status van Duitsland als Standort voor grote ondernemingen in het geding.

,,Feitelijk heeft de zaak ook een internationale dimensie'', meent ook het Duitse weekblad Die Zeit, ,,maar wel een andere dan de beklaagden menen.'' Het internationale karakter van de rechtszaak tegen de Duitse topmanagers zit 'm volgens het blad in het feit dat ,,de mateloosheid van de managers het vertrouwen in het kapitalisme heeft verstoord. Een eerbaar koopman is heden ten dage een unicum.'' Het blad vraagt zich af ,,hoe het mogelijk is dat de waarde van de topmanagers voortdurend stijgt terwijl de winsten van de ondernemingen dalen''. Het blad juicht het proces toe, want een goed functionerend rechtssysteem is ook een stimulans voor vestiging in Standort Duitsland.

Ook het Duitse weekblad Der Spiegel moet niets weten van het argument, onder andere van Deutsche Bank-topman Ackermann, dat de rechtszaak tegen de topmanagers de kwaliteit van Standort Duitsland zou aantasten: ,,Jarenlang heeft Ackermann steeds meer afdelingen van de Deutsche Bank naar Londen overgeheveld en daarmee alleen het Britse `Standort' ondersteund''.

Het blad concludeert: ,,Rechtszekerheid is een belangrijke factor voor Standort Duitsland. En daarbij hoort dat machtige managers dezelfde behandeling krijgen van justitie als werknemers.''

We leren niets van onze fouten, zegt Nobelprijswinnaar economie Daniel Kahneman in gesprek met het kwartaalblad Strategy+Business. ,,Wat ik echt verbijsterend vind als ik met zakenmensen praat, is dat ze een organisatie leiden en veel beslissingen nemen en dat ze niet nagaan wat er mee gebeurt. Ze leren dus niet van hun eigen fouten. Ze doen geen moeite om uit te vissen wat ze verkeerd hebben gedaan. En dat is geen toeval. Ze willen het gewoon niet weten.''

Het bedrijfsleven, inclusief de beleggers, zal weinig leren van de luchtbel in de jaren negentig, denkt Kahneman: ,,Veel mensen zullen wel willen toegeven dat ze een fout hebben gemaakt. Maar dat betekent niet dat ze anders zijn gaan denken.''

Natuurlijk had de luchtbel van de jaren negentig ook zijn voordelen, zoals dalende kosten voor de gezondheidszorg, dalende olieprijzen, een stijgende dollarkoers en groei van de productiviteit, schrijft William Nordhaus in het tweewekelijkse boekenblad New York Review of Books. Nordhaus doceert economie aan de universiteit van Yale. Dat waren de factoren die de inflatie en de werkloosheid in toom hielden. Maar die combinatie van factoren is nu ver te zoeken. Daarom is het hoogst waarschijnlijk dat de werkloosheid en de inflatie zullen stijgen. Daar komt bij dat de regering-Bush kans heeft gezien om de overschotten die in de jaren negentig ontstonden binnen twee jaar te verspillen door belastingverlagingen en stijgende militaire uitgaven.

,,Ik ben nogal nerveus'', bekent Archie MacAllaster aan het beursweekblad Barron's. MacAllaster is een professionele belegger met tientallen dienstjaren. Hij maakt deel uit van het panel professionele beleggers waarmee het blad eens per jaar in conclaaf gaat om een jaar vooruit te kijken. Het blad vat de bevindingen samen in de dubbelzinnige conclusie: ,,Ons panel ziet een jaar van groei, en een zee vol zorgen''. Natuurlijk gaan de bedrijven meer verdienen en groeit het bruto binnenlands product. Maar ,,op een goed moment'', meent MacAllaster, ,,krijgen we een reeel probleem met de inflatie.'' En de Zwitser Felix Zulauf voegt er aan toe: ,,Ieder ander land met Amerika's financiële problemen zou al lang ingestort zijn en zou het Internationaal Monetair Fonds over de vloer krijgen. Dat gebeurt niet, omdat Azië in zijn eigen belang krediet wil blijven geven aan de VS.''

Nobelprijswinnaar Kahneman figureert ook prominent in de maandelijkse special van het Britse weekblad The Economist. De special gaat dit keer over risicobeheersing, voorzover dat tenminste bestaat. In ieder geval staat vast dat mensen steeds dezelfde soort fouten maken, vooral in de vorm van overoptimisme. Uit recent Nederlands onderzoek blijkt volgens het blad dat mensen hun kansen op het winnen van een spel minstens 25 procent te hoog inschatten.

De grootste reden tot zorg op dit moment is dat ondernemingen geneigd zijn minder risico's te nemen, omdat ze bezig zijn de excessen van de jaren negentig weg te werken.

Maar de bedrijfsschandalen die nu boven water komen, hadden volgens het blad niets te maken met het nemen van risico's, maar alles met corruptie en diefstal.