Ray Carney over `Shadows'

In 1958 maakte John Cassavetes zijn regiedebuut met `Shadows', die hij na drie vertoningen hermonteerde. De eerste versie beleeft vanavond in Rotterdam zijn internationale première.

,,Je moet het vergelijken met de vondst van een schilderij van Picasso'', omschrijft Ray Carney de ontdekking van de oerversie van Shadows van John Cassavetes. Twee maanden geleden kwam de ,,heilige graal van de Amerikaanse onafhankelijke film'' na een 17 jaar durende zoektocht boven water. Vanavond is hij voor het eerst weer te zien voor publiek, als hoogtepunt van het Cinema Regained-programma van het Filmfestival Rotterdam.

In Rotterdam zijn misschien wel vijftien filmfestivals tegelijkertijd aan de gang. De aandacht van de meeste bezoekers gaat uit naar de voorpremières van de festivalfavorieten van Cannes en Venetië. Maar er kunnen ook games gespeeld worden en tentoonstellingen bezocht. Hoe belangrijk deze nevenactiviteiten ook zijn, het lukt nooit helemaal ze helemaal in het festival te integreren. Er lopen niet veel bezoekers tussen de vertoningen van Tiger-kandidaat Ballo a tre passi en Woodstock-documentaire Festival Express naar de foto's van videomaakster Ulrike Ottinger.

Cinema Regained knoopt al die onderdelen bescheiden aan elkaar en heeft het daarom in zich om in de toekomst samen met de debattenreeks What (is) cinema? de kern van het festival te worden. De meeste filmliefhebbers raken opgewonden zodra het gesprek op die eerste versie van Shadows komt. De na zijn première in 1958 deels overnieuw gemaakte film over leven, liefde en onzekerheid stond model voor zo'n beetje elke onafhankelijke debuutfilm sindsdien. Door de ijverige promotie van trouw festivalbezoeker en experimenteel filmer Jonas Mekas, die Cassavetes' hermontage maar niets vond, bereikte de film een mythische status.Cassavetes-biograaf Ray Carney kreeg kort voor de dood van de filmmaker in 1989 uit diens woorden de indruk dat die eerste Shadows wellicht nog bestond. Met manie en ijver ondervroeg hij zo'n beetje heel filmminnend Amerika, tot twee maanden geleden de vermiste print opdook. Carney: ,,De man van wie hij was, had hem rond 1960 gekocht op een veiling van gevonden voorwerpen. Zijn inmiddels bejaarde dochter vertelde dat hij hoopte dat het een pornofilm was. Ze hebben nooit beseft wat ze in huis hadden.''

Carney is zeker van zijn zaak. In 2001 publiceerde hij al een boek over Shadows waarin hij de verloren gewaande film na gesprekken met betrokkenen reconstrueerde. ,,Het gekke is'', vertelt hij, ,,dat toen ik de film eenmaal in handen had, ik helemaal niet wilde geloven dat hij hem echt zou kunnen zijn. Wat is nu de kans dat net die ene print daar al die jaren bij die mensen op zolder had gelegen?'' Maar toen hij hem eenmaal zag, had hij geen twijfels meer: voor 90% kwam de film overeen met wat hij in zijn boek al beschreven had: ,,Het is een volkomen andere film dan de Shadows die wij allemaal kennen.De film is autobiografischer. Cassavetes ís hoofdpersoon Ben. Dat vind ik een verbijsterende gedachte, dat iemand zijn eigen twijfels en onzekerheden zo puur in een film heeft verwerkt. Dat heeft hem uiteindelijk gesloopt. Hij heeft zijn leven als brandstof voor zijn kunst gebruikt. Ook dat stelt hem op een lijn met Picasso.''

`Shadows' is te zien vanavond in Pathé 7 om 20.30u en zondag in De Unie om 23.00u. Meer over Ray Carney's zoektocht naar `Shadows' is te lezen op: http//people.bu.edu/rcarney/cassavetes/