Mars Express bezorgt ESA onverwachte revanche

Het Mars-wagentje Spirit van de Amerikaanse organisatie NASA zweeg deze week plotseling. Daarentegen was haar Europese tegenhanger opgetogen over het functioneren van de ESA-satelliet Mars Express.

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft zich onverwachts kunnen revancheren op de Amerikaanse organisatie NASA. Gisteren konden de Europeanen op een persconferentie in Darmstadt het feilloos functioneren van de instrumenten aan boord van de satelliet Mars Express melden. Op hetzelfde moment tobde een nerveuze NASA met het plotseling zwijgen van het Mars-wagentje Spirit.

Sinds donderdag heeft de Spirit, die vlekkeloos was weggereden van zijn platform en op het punt stond aan zijn geologisch onderzoek te beginnen, vrijwel geen inhoudelijke informatie meer doorgezonden. Wel werden er gistermiddag gedurende 20 minuten weer `lege signalen' opgevangen door ontvangers van het zogenoemde Deep Space Network in Spanje. Ook werd op aardse signalen gereageerd. Zender en ontvanger van de Spirit lijken dus in orde, maar er hapert iets aan het contact met de computer (de Rover Electronics Module REM) of aan die computer zelf. De signalen van de Spirit worden doorgegeven door de NASA-satellieten Global Surveyor en Mars Odyssey die al langer rond Mars cirkelen.

Een maand geleden incasseerden Britse onderzoekers het verlies van de Marslander Beagle-2, waarvan sinds eerste kerstdag niets meer is vernomen. De Beagle-2 reisde gekoppeld aan de ESA-satelliet Mars Express naar Mars en werd op het laatste moment afgestoten. De Mars Express is nu, na een aantal baancorrecties, nagenoeg in zijn bedoelde baan gekomen. Tijdens de persconferentie in Darmstadt toonden ESA-onderzoekers zich zeer tevreden over het functioneren van het instrumentarium. Een van de taken van de Express is een verklaring te vinden voor de huidige afwezigheid van water op Mars. Sinds 1971 is bekend dat op het Mars een uitgestrekt netwerk ligt van rivierbeddingen, stroomgeulen en sporen van sijpelstroompjes. Maar het is een raadsel waar het water is gebleven dat deze geulen achterliet.

Een verklaring zou kunnen zijn dat veel moleculen water, al of niet uiteengevallen in atomen, aan de rand van de ijle Mars-atmosfeer naar de ruimte weglekken. De eerste metingen van de Mars Express zouden het optreden van dit mechanisme bevestigen.

De Mars Express heeft opnieuw aangetoond dat op de zuidpool van Mars een dunne laag bevroren water aanwezig is onder het vaste kooldioxide (droog ijs). Overigens beschikt de satelliet niet, zoals de Amerikaanse Mars Odyssey, over de middelen om water in de Mars-ondergrond op te sporen. Op zijn best kan met de radarinstallatie Marsis in de Mars-bodem een reflecterend oppervlak worden aangetoond dat logisch gesproken aan een ijsmassa zou moeten worden toegeschreven. Combinatie van de metingen met die van de Odyssey kan het beeld verhelderen.

De Mars Express heeft een geavanceerde hoog-resolutie stereocamera (HRSC) aan boord waarmee tezijnertijd objecten met een diameter van slechts twee meter kunnen worden herkend. Mogelijk wordt daarmee de kennelijk verongelukte Beagle-2 teruggevonden. Voorlopig zijn nog geen foto's met bijzondere resolutie naar de aarde geseind. Wel pronkt de ESA met computerbewerkingen van de 3D-opnames, die de indruk geven alsof ze vanuit een laagvliegend vliegtuig zijn gemaakt.

Zondagmorgen vroeg (rond 6 uur Nederlandse tijd) moet een exacte kopie van de Spirit, het Mars-wagentje Opportunity, op Mars landen. Ook de Opportunity moet dicht bij de evenaar aan het werk gaan, maar net aan de andere kant van Mars. Voor de NASA is het van groot belang dat ten minste een van de missies slaagt. In 1999 eindigden twee dure missies in een totale mislukking.