Kunnen vrouwen naar Mars? Of zeuren ze te veel

Zal er plaats zijn voor vrouwen aan boord van de ruimteschepen die naar Mars vliegen? Ellen de Bruin en Paul Steenhuis beginnen de discussie.

Nu we bemande ruimtevluchten naar Mars gaan krijgen...

Dat kan nog jaren duren, dat zijn vage plannen van president Bush, om de verkiezingen te winnen.

...nu er op termijn mensen naar Mars gaan vliegen, vroeg ik me af: zullen er ook vrouwen meevliegen naar Mars?

Hoezo?

Nou, dat zijn toch meestal mannen, die astronauten. En ik dacht, het was een man die de eerste stap op de maan zette, misschien zou het goed zijn als een vrouw de eerste stap op Mars zet.

Zo van `This is a small step for a woman, but a giant leap for mankind...' En dan kunnen ze al die man-vrouwboeken over vrouwen die van Venus komen en mannen van Mars ook meteen weggooien. Goed idee.

Nee, serieus. Zo'n Marsmissie gaat 2,5 jaar duren, stond vorige week in de wetenschapsbijlage van deze krant, en er gaan zes of zeven man mee.

En nu dacht jij...

Ja, waarom ook niet een paar vrouwen mee? Of komt er dan ruzie? Of zijn vrouwen te zwak van geslacht?

Of ze te zwak zijn is niet bekend. Er is voornamelijk onderzoek gedaan naar mannelijke witte astronauten. Daarom heeft een Nasa-onderzoeker in 2000 al eens gepleit om een ruimteschip met een complete vrouwenbemanning de ruimte in te sturen. Om beter uit te zoeken wat dat lichamelijk voor een vrouw allemaal betekent, langer in de ruimte. En met als stiekeme bijgedachte om de vrouwenbeweging een opkontje te geven en jonge meisjes te inspireren.

En..?

Is niet uitgevoerd. Er was geen dringende noodzaak, was de officiële reden.

Erg geëmancipeerd zijn ze geloof ik niet bij de Nasa.

Nee, toen ze naar de maan gingen niet. In de jaren zestig hadden ze ook zo'n project, hadden ze dertien vrouwen getraind voor raketpiloot, de Fellow Lady Astronaut Trainees. Vorig jaar schreef Stephanie Nolen daarover in haar boek Promised the Moon: The Untold Story of the First Women in the Space Race. Het idee was aanvankelijk dat het handig was, vrouwelijke astronauten, want die wegen minder, eten minder en gebruiken minder zuurstof en dat telt allemaal mee, in zo'n raket. Maar geen van de dames mocht uiteindelijk echt de lucht in. De mannen aan de top durfden het niet aan. Zo zit de sociale orde nou eenmaal niet in elkaar, schijnt astronaut John Glenn gezegd te hebben. Vrouwen konden die opleiding voor raketpiloot in die tijd ook helemaal niet volgen.

En dat is nu nog zo?

Nee, het feminisme heeft ook de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa aangeraakt. Sinds een jaar of tien schieten ze regelmatig vrouwen de ruimte in. Er zijn nu speciale programma's om meisjes te stimuleren technische vakken te gaan studeren, zodat ze ook een bijdrage aan de ruimtevaart en de Nasa kunnen leveren. En de vrouwelijke astronauten zijn heldinnen, met wie je soms kan chatten via de Nasa website enzo.

Aha! Hoeveel...

Er zijn van de 115 actieve astronauten zo'n 22 vrouwen bij de Nasa, vertelde astronaute Ellen Ochoa, die met vier Space Shuttles de ruimte in is geweest, in een chatgesprek met Amerikaanse scholieren, die een project over de `Missie naar Mars' hadden gedaan.

En wilde Ellen ook naar Mars?

Ja natuurlijk. Sinds 1972 is er niemand op de maan geweest en op Mars nog nooit iemand. `Net als de andere astronauten zou ik er dolgraag heen willen', vertelt ze. Maar concrete plannen voor bemande Marsreizen zijn er nog niet, zoals ik al zei.

Maar toch. Zouden ze vrouwen meenemen als ze gaan.

Misschien. Ik zou niet weten waarom niet. De tijden zijn veranderd.

Ja, nou, misschien vinden ze dat vrouwen teveel praten en zeuren in zo'n raket.

Dat is in elk geval onzin. Uit onderzoek blijkt dat mannen juist meer en langer aan het woord zijn dan vrouwen. Dat heeft een Amerikaanse communicatiewetenschapper eens uitgezocht. Zelf hebben ze het misschien niet door, want ze zijn erdoorheen aan het praten, maar in cafés en restaurants kun je ze vaak in het wild zien: uitvoerig exposerende mannen omringd door intens verveelde vrouwen. Dat heeft natuurlijk wel een heel stereotiepe oorzaak: mannen hebben vaak meer behoefte aan status, macht, indruk maken, en dat uit zich onder meer in meer zuivere spreektijd. Praten als machtsmiddel.

Waar komt dan dat stereotype van de zwijgende man en de pratende vrouw vandaan?

Nou, als ze een moeilijk gesprek moeten voeren met hun eigen vrouw houden mannen vaak wel hun mond. Heeft ook met macht te maken: mannen trekken zich niet zozeer terug uit moeilijke gesprekken met hun vrouw omdat ze `bang zijn voor emoties', of omdat ze `zich in hun onafhankelijkheid aangetast voelen', maar omdat zwijgen dat in zulke discussies de beste manier is om macht uit te oefenen. Blijkt uit onderzoek. De kakelende vrouw probeert in zulke situaties krampachtig ook nog een beetje invloed te hebben.

O. Nog meer man/vrouw verschillen die er bij een Missie naar Mars toe doen?

Niet zoveel, denk ik. Mannen zijn beter in wiskunde; vrouwen communiceren beter, zowel verbaal als non-verbaal, en begrijpen anderen beter; mannen zijn agressiever; vrouwen zijn gemakkelijker te beïnvloeden; mannen nemen vaker een leidende rol op zich, of krijgen die toegeschoven. Maar dat wist je waarschijnlijk allemaal al. Tien jaar geleden ontdekte een Amerikaanse psycholoog dat de ideeën die mensen hebben over verschillen tussen mannen en vrouwen redelijk vergelijkbaar zijn met de verschillen die in wetenschappelijk psychologisch onderzoek gevonden worden.

En wie moeten er dan straks naar Mars? Mannen zijn vast ook beter in allerlei technische ruimtevaartachtige dingen. Maar tweeëneenhalf jaar met elkaar in een beperkte ruimte leven? Misschien zijn vrouwen daar wel weer beter in, die zijn sociaal vaardiger, zeggen ze. Of zou kameraadschap tussen mannen sterker zijn dan female bonding? Vrouwen kunnen elkaar ook flink treiteren. En trouwens, kunnen ze eigenlijk wel een ruimteschip inparkeren?

Ach, hou toch op. Dat is voor zo'n Marsreis helemaal niet interessant. Stel dat je in de supermarkt een blikje appelmoes van de bovenste plank wilt hebben en je kunt er niet bij, dan ga je toch ook niet eerst op zoek naar een man omdat die gemiddeld langer zijn dan vrouwen? Je zoekt een lang tiep dat even kan helpen. En er mogen dan gemiddeld wel verschillen tussen mannen en vrouwen bestaan, maar sekse is het criterium niet, daar ga je niet het eerst naar kijken. Precies zo zit het ook met de Marsreizigers. Bepaal eerst welke eisen er gesteld worden aan de leden van zo'n team – bijvoorbeeld lichamelijk gezond, stressbestendig, vriendelijk, tolerant, briljant op het eigen vakgebied, en goed kunnende inparkeren, kan ik me zo voorstellen. En zoek daar dan de juiste mensen bij. Daar zitten dan vast zowel mannen als vrouwen tussen. Jij denkt veel te veel langs achterhaalde feministische/seksistische lijnen.

O. Gaan die mannen en vrouwen het dan niet de hele tijd met elkaar doen, op ruimtereis?

Nou, dat zal wel meevallen. Voordat mensen tweeëneenhalf jaar lang samen in een ruimteschip worden gestopt, is het wel handig als ze elkaar al lang kennen. Dan hebben ze er vast al veel minder zin in om elkaar te bespringen. En het is Big Brother ook niet, moet je maar denken – die astronauten worden vast wel gescreend op mogelijke ruzies en romantiek, maar dan om dat soort zaken tot een minimum te beperken. Liefde en oorlog kun je natuurlijk nooit helemaal uitsluiten. Maar weet je, eigenlijk is er sowieso maar één manier om er echt achter te komen wat het uitmaakt of je groepen van mannen, vrouwen of gemengd op Marsmissie stuurt. En dat is: een flink aantal groepen willekeurige mensen in wisselende sekse-samenstellingen omhoogschieten en afwachten wat er gebeurt. En dat zou onzinnig zijn.

Ja. En te duur. Kun je inderdaad beter eerst proberen om de goede mensen te selecteren. Ben je goedkoper en sneller klaar.

Precies. En daar zou sekse geen rol bij moeten spelen. Maar dan ook echt helemaal niet. Wil jij trouwens straks nog even die vuilniszak met boeken over man-vrouwverschillen buiten zetten?