Hollands dagboek: Jacqueline Thomas

Jacqueline Thomas (42) is celliste van het Brodsky Kwartet, een internationaal strijkkwartet uit Londen.

Ze trad afgelopen week meermalen op in Vredenburg in Utrecht. Thomas is getrouwd met altviolist Paul Cassidy. Zij hebben twee kinderen: Holly (8) en Celia (5). `Die omschakeling van mammie naar diva vind ik een hele toer.'

Woensdag 14 januari

Wat geweldig om aan deze reis te beginnen, ik heb me lang verheugd op ons aandeel in het jubileum van Vredenburg. Zij hebben ons werk altijd gesteund, en tien dagen op één plaats: wat een weelde! Voor de verandering kunnen de kinderen ook mee. Onze bagage wordt daardoor natuurlijk ruimschoots verdubbeld, met spulletjes om ze bezig te houden op de hotelkamer of achter de coulissen: speelgoed, boeken, puzzels, spellen, een fluit (het is een ijdele wens dat er geoefend zal worden, tenzij de optredens Holly inspireren), een nieuwe laptop met dvd-spelletjes, huiswerk. Maar het is beter dan luiers, kruippakjes, flessen, slabbetjes en wiegen. Ouders weten hoe zwaar het is om met kinderen te reizen, maar de meesten hoeven 's avonds niet meteen op te treden. Die omschakeling van mammie naar diva vind ik een hele toer.

De check in op het vliegveld met de cello is elke keer een bezoeking, want de arme douanier moet zien te begrijpen dat de heer Itsa Cello de stomme passagier in het zwarte foedraal is. Voeg daarbij de stapels muziek en de concertkleding die wij voor de reis nodig hebben – Paul en ik zijn genoodzaakt iedere dag hetzelfde te dragen.

Eerst naar het hotel. Daar laten we de meisjes onder de hoede van de plaatselijke verzorgster Vanessa tevreden achter bij het zwembad (arme Vanessa). Daarna naar Vredenburg repeteren voor de Brodsky Song Show, een programma voor jongeren. Behalve door ons gearrangeerde liedjes is er 'Anna en de Kuren' voor kwartet en verteller en een stuk van Django Bates waarvoor wij kriebelende pruiken ophebben en ik probeer de kromhoorn te spelen. En lange saaie repetitie met technische en logistieke problemen – de besturing van geluid en licht crasht en Ian's pruik ligt nog in Londen omdat hij de pruikendoos aanzag voor de doos waarin hij al zijn belastingbonnen bewaart. Verder jammerlijke pogingen om Nederlands te spreken. Ondanks de door onze manager fonetisch genoteerde zinnen klinkt het nergens naar. Vincent van den Berg, de verteller van `Anna en de Kuren' stemt toe om het programma aan elkaar te praten, pffff. Telkens wanneer wij iets anders dan anders doen levert dat spanningen op, en vaak onderlinge wrijving. De Song Show is zo'n show, met uitgekiende timing, belichting, geluidseffecten en enscenering – we hebben zelfs kostuumwisselingen. Gelukkig hebben wij al in een vroeg stadium regisseur Stephen Clarke aangesteld die deze repetities altijd bekwaam en diplomatiek afwerkt, en woede-uitbarstingen onzerzijds weet te voorkomen.

Donderdag

Onvergetelijk, het geluid van duizend Nederlandse pubers die wachten op het moment dat wij het podium betreden! Geen kamermuziekpubliek dat ons zoveel vrees kan inboezemen. ,,We worden voor de leeuwen geworpen'', zei zangeres Jacqui Dankworth. Maar het viel mee, al denk ik wel dat het de eerste keer was dat iemand ooit heeft meegeklapt op het ritme van een Deutscher Tanz van Schubert! Terug achter de coulissen voelde het als de loopgraven na een (geslaagde?) uitval aan het westelijk front, maar de directie verzekerde ons dat de toehoorders zich gewonnen hadden gegeven. Bij de uitvoeringen in Engeland bestond het publiek uit ouders die hun kinderen op sleeptouw hadden genomen om cultuur op te snuiven.

Wij hebben deze concerten gepland met de bedoeling de jongeren te laten kennismaken met onze muziek, maar willen zij dat wel? Door de popcultuur en de tv kunnen de kinderen zich steeds minder concentreren en stil zitten luisteren. Op het podium denk je `waar doen we dit eigenlijk voor?', maar later kom je erachter dat het lawaai grotendeels kwam van kinderen die anderen tot stilte maanden om te kunnen luisteren! Enthousiast waren ze zeker, al was ik wel blij dat we versterkers hadden.

Terug naar het hotel voor een rustige namiddag met de kinderen (zwemmen, bowlen, The Simpsons – de Nederlandse tv zendt de BBC uit! –, eten, verhaaltjes en naar bed...), terwijl de anderen Indisch gingen eten in de stad – waarom laten wij de kinderoppas toch altijd gaan zodra ons werk gedaan is?

Vrijdag

Ik ben dol op deze dagen. Niet de dagindeling die naar een avondoptreden toewerkt, maar laat opstaan – hard nodig ook, want Celia had om 4 uur 's ochtends in haar bed geplast –, op ons gemak ontbijten, rond de middag repeteren voor morgen (een échte kwartetrepetititie, met twee uur werk aan één blad muziek), en dan een vrije avond in het hotel met de kinderen. Stephen en Marjon gaan naar Amsterdam voor een bespreking over De Brodsky Song Show in het Concertgebouw op 30 januari.

De hele club kwam bij ons eten, én ze kwamen af op de attractie van ons hotel: een echte bowlingbaan! De smoezen varieerden van ,,ik heb dit al zeker een jaar niet meer gedaan'' (Jacqui) tot ,,ik heb dit nog nooit gedaan'' (Andrew). In elk geval bestond er geen verband tussen ervaring en prestaties. Als onze strijkarmen er maar niet te veel onder geleden hebben. Vredenburg werkte vandaag toe naar De Slapeloze Nacht – 27 uur non-stop muziek en evenementen. Het is een ondernemend stelletje, al denk ik dat de spanning zo langzamerhand aardig oploopt. Er heerst hier een fantastisch groepsgevoel, dat zal onze manager Marjon Koenekoop (ex-Vredenburg) wel missen nu ze elke dag in Londen met ons vieren te maken heeft.

Zaterdag

Het is 10 uur 's avonds, en in plaats van wegdoezelen voor het late journaal wacht ik in de hal op een taxi terug naar de concertzaal voor een uitvoering rond middernacht. De dag is voorbijgegaan met geluidstests, repetities, een interview, platen signeren in een plaatselijke winkel, en verrukkelijke poffertjes in het pannenkoekenhuis naast de zaal. Ik heb een stuk van het openingsconcert meegepikt en trof de leden van het Sinfonietta Amsterdam weer, met wie wij vorig jaar hebben samengespeeld. Leuk!

Terug naar het hotel om te rusten en Celia in bed te stoppen (Holly wilde beslist mee naar de uitvoering – zij is een doorgewinterde concertgangster, die op haar tweede al kwartetten van Schönberg uitzat).

Het werken met de lokale kinderoppas is heel goed gegaan; meestal hadden we ons eigen kindermeisje mee, met alle kosten voor haar vluchten, hotel en maaltijden erbij. Gelukkig bleek mijn bezorgdheid om de meisjes in een vreemd land in onbekende handen achter te laten dit keer ongegrond; we hadden op Gran Canaria een vervelende ervaring opgedaan met de kinderoppas van het hotel, die geen woord Engels sprak. Maar hier is dat veel gemakkelijker.

Half twee 's nachts. Terug naar het hotel voor vijf uur slaap. Waar elders ter wereld krijg je een publiek van meer dan duizend trendy jongelui bij elkaar voor een uitvoering van de late Beethoven en de late Sjostakovitsj in het holst van de nacht? De sfeer is geweldig.

Zondag

De zon maakte het vroege opstaan draaglijker (hopelijk vond onze kinderoppas dat ook). We moesten vóór het optreden om 9 uur nog een technische repetitie inlassen, omdat er een andere ploeg was. De spanning en de geprikkeldheid waren flink opgelopen toen we eindelijk, drie minuten voor het begin, het podium verlieten! Veel stuurse tieners vanochtend (uit bed gezeuld voor `een beetje cultuur'?), maar ze kwamen behoorlijk in de stemming en leken het echt mooi te vinden. Op tijd terug in het hotel om samen met Holly en Celia te kunnen ontbijten; daarna een wandeling langs de rivier, waar we naar de vissers keken en genoten van alle vogelsoorten. Als je het vreemde begin niet meerekent, voelde het als als een echte familiezondag.

Het leven als de helft van een strijkkwartet heeft altijd zijn voors en tegens. Wij zijn altijd samen, onder het werk proberen we met elkaar om te gaan als collega's. Maar sinds ik kinderen heb, kamp ik voortdurend met het dilemma tussen `trots op mijn werk' en de neiging te stoppen om de hele dag bij mijn kroost te zijn. Soms heeft dat kwalijke gevolgen voor mijn spel, soms probeert twijfel aan mezelf de overhand te krijgen, opdat ik mijn stoppen zou kunnen rechtvaardigen met ,,ik was toch niet goed genoeg''. Wanneer ik zonder mijn meiden op reis ben, kijk ik met smachtende blik naar kinderspeelplaatsen, winkels met speelgoed of kinderkleding, en andere gezinnen. Altijd gaan we daarna zo snel mogelijk naar huis, vaak 's nachts, zodat wij er zijn wanneer ze opstaan, of op tijd om ze van school te halen of naar een feestje te gaan. Vertraagde vluchten zijn hartverscheurend. Ze zijn heel dapper, maar het is wel zwaar voor hen, want één ouder weg betekent altijd dat ook de andere weg is. Ze lijken gelukkig, maar ik vrees toekomstige verwijten. Intussen houd ik mijzelf telkens weer voor dat ze gelukkig zijn, dat ze ons zelfs vaker zien dan veel kinderen van ouders met een baan, en dat zij genieten van een gevarieerd en rijk leven.

Maandag

Er stonden drie dringende boodschappen op Pauls gsm, om zijn familie te bellen. Wij vreesden het ergste, want zijn moeder is al jaren erg ziek en zwak. Zij was die nacht gestorven. Een verrassing was het niet, maar op zulke schokken kun je je nooit voorbereiden. Pauls familie is al onderweg naar Ierland voor de dodenwake, de begrafenis is woensdagochtend om 11 uur. Toen tien jaar geleden zijn vader overleed, waren wij op tournee in Australië; die begrafenis heeft Paul niet bijgewoond. Dit keer wil hij er dus bij zijn. Met drie geplande concerten voor de volgende drie avonden proberen we toch, ondanks de emotionele belasting voor Paul, een deel van het werk te doen. In crisissituaties is onze eerste reactie altijd om zoveel mogelijk ons werk te doen, een haast absurde drang om onze afspraken na te komen. Toen mijn vader overleed, hebben wij in de dagen voor de begrafenis uitvoeringen gehad in Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk. Er gebeurt iets in je hoofd dat het mogelijk maakt, en wanneer je ten slotte de gelegenheid hebt, kun je je overgeven aan je verdriet.

Na veel getelefoneer en afwegen is er een plan: wij doen de concerten op dinsdag en donderdag wel, en schrappen dat van woensdag. Na het concert van dinsdag reizen wij per auto naar Londen, waar we om 7 uur 's ochtends het vliegtuig nemen naar Londonderry. Als alles meezit, zijn we dan ruim op tijd voor de begrafenis om 11 uur, waarna we de rest van de dag bij de familie kunnen zijn. De kinderen blijven bij hun ooms en tantes.

De mensen van Vredenburg waren vol begrip. Zij hebben een auto voor ons geregeld, met twee studenten als chauffeurs, want we kunnen hem niet in Londen achterlaten. Het geschrapte concert is verzet naar 17 mei.

Paul heeft geen gelegenheid gehad om rustig te verwerken wat er gebeurt. Hij moet vanavond repeteren, want het concert van dinsdag is lastig, met zang en veel moeilijke stukken. Met Pippa Longworth is het gelukkig heel prettig werken, dus de repetitie verliep vlot en zonder problemen.

Dinsdag

Vanochtend gepakt voor het vertrek uit onze gezinssuite. Een hele puzzel, want een deel van de bagage blijft in het hotel, een deel gaat mee naar Ierland en een deel gaat naar de zaal voor het concert van vanavond en blijft daar tot donderdag.

Ten slotte kwamen we als een soort nomaden bij de zaal aan, waar we in de kleedkamer ons kamp opsloegen. Ik ging met de kinderen uit, zodat Paul een poosje alleen kon zijn. Hij heeft de hele dag zitten bellen in verband met de begrafenis; toen ik terugkwam, zat hij haastig een arrangement van Bachs Arioso te noteren, dat een paar van ons bij de begrafenis zullen spelen. We moesten eten tussen de repetitie en de uitvoering, want daarna was er geen tijd meer. Het gebruikelijke gevoel van tekortschieten en eventuele kleine ergernissen tijdens de uitvoering vielen in het niet bij wat er gebeurd is. Merkwaardig genoeg stond Der Tod und das Mädchen op het programma, dat we ook in Australië hadden gespeeld op de avond dat Pauls vader overleed. Geweldig van Paul dat hij het klaarspeelde.

De kinderen waren helemaal opgewonden over de lange reis. Toen wij van het podium kwamen, hadden ze hun pyjama's al aan. Gauw pakten we alles bij elkaar en namen we afscheid. Er was een roerend afscheid van de oppas, op wie de meisjes erg gesteld waren geraakt. Ik hoef me er geen zorgen meer over te maken dat wij geen fulltime kindermeisje meer hebben. In een volgepakte auto reden wij weg. Op de donkere snelweg kwamen de kinderen geleidelijk tot rust en vielen ze ten slotte vredig in slaap.

Woensdag 22 januari

02.00 uur Wij zitten in een huurauto in Calais te wachten tot we de trein door de Kanaaltunnel kunnen. Ons wereldje is helemaal overhoop gegooid.

Vertaling: Jaap Engelsman

Sinds ik kinderen heb, kamp ik met het dilemma `trots op mijn werk' en `stoppen met spelen'