`Go West, young man!'

In Rotterdam loopt het filmfestival en in Hollywood worden morgen de Golden Globes uitgereikt. Pieter Steinz wijdt het vierde deel van een serie over thema's in de wereldliteratuur aan film in het algemeen en `The Day of the Locust' van Nathanael West in het bijzonder.

De filmindustrie is een droomfabriek, zeggen ze. Maar voor het gros van de Hollywood hopefuls is niet eens een plaatsje aan de lopende band weggelegd. Legio zijn de verhalen over de motjes die zich tegen de oplichtende letters van het reusachtige Hollywood Sign te pletter vliegen. Kunstenaars lijken Hollywood het liefst te zien als een vergaarbak van halftalenten die zichzelf moeten verloochenen om het hoofd boven water te houden; kijk maar naar films als Sunset Boulevard van Billy Wilder, luister naar popliedjes als `Long Black Limousine' van Elvis Presley, en lees romans als The Day of the Locust van de Amerikaan Nathanael West.

Wests verbluffende Hollywood-satire, gepubliceerd in 1939, geldt als de eerste roman waarin de uitwassen van het studiosysteem – tirannieke moguls, geldverslindende plannen, misbruikte provinciaaltjes – onder de loep werden gelegd. De in New York geboren auteur wist waarover hij schreef. Hij was in 1933 van de Oostkust naar Los Angeles vertrokken om als scenarist te werken aan een verfilming van zijn succesroman Miss Lonelyhearts, over een mannelijke Lieve Lita die het leed van al zijn correspondenten op zijn schouders neemt. Het leidde tot niets, maar twee jaar later keerde West toch terug naar Hollywood, waar hij in een goedkoop hotelletje dito scripts afleverde en voortschreef aan zijn magnum opus The Cheated. De roman, over een viertal sappelaars in de marge van de filmindustrie, zou onder de titel The Day of the Locust verschijnen – een jaar voordat West (1903-1940) bij een auto-ongeluk om het leven kwam.

Wests alter ego in The Day of the Locust is de gemankeerde kunstenaar Tod Hackett. Afgestudeerd aan de kunstacademie van Yale en geëmigreerd naar Californië om het helemaal te maken (`Go West, young man!'), voorziet hij in zijn levensonderhoud als decorschilder. En zoals iedere ober in Hollywood eigenlijk een ster is, zo is Hackett een Goya in het diepst van zijn gedachten. In zijn vrije tijd werkt hij aan een megalomaan doek, The Burning of Los Angeles, waarop de stad in brand gezet wordt door een `bijna vrolijke' menigte. Het schilderij blijkt profetisch, niet alleen in de ogen van de lezer van nu (die zich de plundering van Los Angeles in 1992 nog herinnert) maar ook voor de personages in de roman. The Day of the Locust, dat zijn titel ontleent aan een van de bijbelse tien plagen van Egypte, eindigt met een apocalyptisch verslag van een uit de hand gelopen galapremière waarop onder meer een kindsterretje de dood vindt.

Net als Tod in zijn schilderij laat West in zijn roman zien hoe de Californische droom in één klap kan veranderen in een nachtmerrie, hoe frustraties broeien onder de oppervlakte van het leventje van zon en onbegrensde mogelijkheden. En net als Tod is West een kunstenaar die daarbij de karikatuur inzet. De holheid van Hollywood wordt niet alleen benadrukt door droogkomische beschrijvingen van de mensen op straat en het gestuntel in de studio's, maar vooral doordat West zijn personages geen psychologische diepgang meegaf. `Ik wilde een roman in de vorm van een stripverhaal schrijven,' zei hij – en het was dan ook een mooi eerbetoon dat de makers van de tv-strip The Simpsons de vader des huizes, Homer Simpson, de naam gaven van een van de geflipte figuren uit Wests literaire cartoon.

The Day of the Locust was een buitenbeentje in de Amerikaanse literatuur van de jaren 30, gedomineerd door het realisme van John Steinbeck en het maatschappelijke engagement van John Dos Passos. De roman bleef vrijwel onopgemerkt, en werd in de Verenigde Staten pas herontdekt toen edities in Frankrijk en Engeland succesrijk bleken. Tegenwoordig zien literatuurcritici de zwarte humor en de surrealistische inslag van Wests romans vooral terug in het werk van Bernard Malamud, Saul Bellow en Joseph Heller. Waarmee Nathanael West, geboren Nathan Wallenstein Weinstein, zich met terugwerkende kracht heeft ontpopt tot de grondlegger van de joods-Amerikaanse literatuur.

Nathanael West: The Day of the Locust (uitg. Signet Classics). Volgende week: families (in verval). Besproken boek: Giuseppe Tomasi di Lampedusa: De tijgerkat.

Reacties: steinz@nrc.nl