`Brussel nekt ziekenhuizen'

Nederland heeft jarenlang de Europese wet voor arbeidstijden genegeerd. Na een uitspraak van het Europees Hof kan dat niet meer. Nederland probeert nu een uitzondering te krijgen.

,,Als slaapdiensten van artsen en verpleging voortaan als werktijd moeten worden beschouwd, heeft ons ziekenhuis een reusachtig probleem. Dan hebben we veel meer personeel nodig om alle patiënten te helpen. Maar dat personeel is er niet. Dan komen er opnieuw langere wachtlijsten.'

Willem Geerlings, internist en bestuurder van het Erasmus Universitair Medisch Centrum in Rotterdam, was net blij dat zijn ziekenhuis vorderingen maakt bij het wegwerken van wachtlijsten voor patiënten. Europese wetgeving gooit roet in het eten.

De Europese wet voor arbeidstijden, die regelt dat rusttijd als werk moet worden beschouwd, is al tien jaar oud. Maar Nederland negeerde de regel, net als België, Duitsland en Spanje. Niemand die er wat van zei. Totdat de Duitse arts in opleiding Norbert Jaeger naar het Europese Hof van Justitie stapte, omdat hij normale betaling voor zijn slaapdiensten eiste. De hoogste Europese rechter stelde de aspirant-arts vorig jaar september in het gelijk. Wachtdiensten waarbij een werknemer op het werk slaapt en kan worden opgeroepen, gelden als volledige werktijd en moeten navenant worden uitbetaald, stelde het Hof. Geen lid van de Europese Unie kan zich nog aan de regels onttrekken, want wat het Hof beslist is bindend.

Minister De Geus (Sociale Zaken) zit met de handen in het haar. Nederland was in 1993 voorstander van de Europese wet die de arbeidstijden in heel Europa zou regelen, omdat dit de bescherming van werknemers ten goede kwam. Maximaal 48 uur per week mag er volgens Europese regels gewerkt worden. Maar de wet dreigt als een boemerang te werken. Als de zorgsector zich aan de uitspraak van het Hof houdt, kost dat 400 miljoen euro extra. In de zorg, waar zo'n 900.000 mensen werken, moeten zeker 10.000 nieuwe arbeidskrachten worden aangenomen, heeft het ministerie berekend. Dat is in een aantal andere Europese landen niet anders. De Duitse artsenvereniging en de regering in Berlijn hebben berekend dat naleving van de maatregel ten minste 15.000 extra arbeidsplaatsen vergt, wat de staat rond 1 miljard euro kost. Ook Berlijn zit niet op extra uitgaven te wachten. ,,Maar we kunnen niets meer aan de wet veranderen', reageert het Duitse ministerie van Sociale Zaken.

Nederland wordt extra hard getroffen, omdat het meer beroepsgroepen met dergelijke diensten kent dan bijvoorbeeld Duitsland. Alleen al in de gehandicaptenzorg hebben 30.000 werknemers regelmatig aanwezigheidsdiensten. Ook bij de brandweer is aanpassing van de arbeidstijden vereist. Fred van Hengst, brandweerman in Rotterdam, stapte onlangs met de Abvakabo FNV naar de rechter om af te dwingen dat de gemeente zijn slaapdiensten als werk beschouwt. Zolang de wet niet is aangepast, kunnen alle werknemers doorbetaling van hun slaapdienst afdwingen bij de rechter.

Nederland zoekt manieren om de schade te beperken, bijvoorbeeld door een uitzonderingsclausule voor de zorg in de Europese arbeidstijdenwet. Tot nu toe heeft Groot-Brittannië als enige een algehele `opt out' van de richtlijn, omdat het erop staat dat werknemers langer dan 48 uur moeten kunnen werken. Tot ergernis van het Europees Parlement. ,,Uitzondering komt neer op ontduiking van de wet die werknemers moet beschermen', reageert Theo Bouwman (GroenLinks), voorzitter van de commissie Werkgelegenheid en Sociale Zaken. ,,Sta je een uitzondering voor het ene land toe, dan werkt het concurrentievervalsend voor het andere land. Wij zijn voor flexibele werktijden, maar er moet een bodem in de sociale wetgeving worden gelegd.' Eurocommissaris Diamantopoulou (Sociale Zaken) vreest dat de Europese wet massaal wordt ontdoken. Ze heeft de lidstaten gevraagd vóór maart suggesties voor aanpassingen te doen. Het instellen van een overgangstermijn van acht jaar is een mogelijkheid. Internist Geerlings, die namens de academische ziekenhuizen overlegt met Sociale Zaken, hoopt op een uitzondering voor de zorg. Want: ,,De kritische voorzieningen in ziekenhuizen komen onder grote druk te staan.'

Gerectificeerd

Foto's `Brussel'

Onder de foto's bij het artikel `Brussel nekt ziekenhuizen' (24 januari, pagina 7) ontbrak de naam van de fotograaf, Bas Czerwinski.