Amerikanen vinden gen achter evolutie groot menselijk brein

Amerikaanse genetici hebben een gen gevonden dat zeer waarschijnlijk een grote rol heeft gespeeld in de evolutie van zeer grote hersenschors van mensen. Wetenschappers onder leiding van Bruce Lahn van de University of Chicago ontdekten dat het Abnormal Spindle-Like Microcephaly Associated (ASPM)-gen van de mens veel sterker geëvolueerd is dan hetzelfde gen in andere zoogdieren. Het vermoeden dat dit gen de hand heeft gehad in de evolutie van een groter brein in de mens, wordt ondersteund door het gegeven dat mutaties in dit gen bij mensen leidt tot microcefalie, een ernstig achterblijven in groei van de hersenschors (Human Molecular Genetics, online, 13 januari).

Uit de analyse blijkt dat er sinds de splitsing van de evolutionaire lijnen die leidden tot de chimpansee en de mens, zes miljoen jaar geleden, vooral bij de menselijke variant van het ASPM-gen een razendsnelle evolutie is opgetreden. Gemiddeld vond er in de menselijke lijn iedere 300.000-400.000 jaar een gunstige mutatie in dit gen plaats. De evolutionaire veranderingen in het ASPM-gen bij mensapen waren lang niet zo groot, maar nog altijd groter dan bij andere zoogdieren. Het ASPM-gen in muizen, ratten, koeien, schapen, honden, katten en primitieve apensoorten vertoonde geen noemenswaardige evolutie. Blijkbaar is er onder de primaten een versnelde evolutie opgetreden in het ASPM-gen en heeft de ontwikkeling ervan met name in de mens en hoge vlucht genomen.

In het artikel gaan de Amerikanen niet expliciet in op de vraag of de formidabale hersenontwikkeling van de mens het gevolg is van dit éne gen (het gevonden ASPM) of van meer. Op de man af gevraagd verklaart Lahn echter dat hij vermoedt dat er meer genen voor nodig waren, maar wel een beperkt aantal. Een half jaar geleden vonden andere wetenschappers een gen dat bij alle primaten voorkomt, maar alleen bij de mens is uitgeschakeld. Dit gen codeert voor siaalzuur en zou de hersengroei remmen. Maar mogelijk zijn er meer kandidaten. Twee jaar geleden lieten onderzoekers zien dan er een behoorlijk verschil is tussen de genactiviteit in het menselijke brein en in chimpanseehersenen (Science, 12 april 2002). Het verschil tussen chimps en makaken was veel kleiner.