48 uur in Warschau

Correspondent Stéphane Alonso vindt dat Warschau nog voor de toetreding van Polen tot de Europese Unie een bezoek waard is.

WAAROM GAAN?

Warschau? Het best bewaarde geheim van Oost-Europa. De stad, in de oorlog met de grond gelijk gemaakt, trekt weinig toeristen, omdat zij – ten onrechte – bekend staat als foeilelijk. Warschau is daardoor, anders dan juweeltjes als Praag, Krakau en Boedapest, gevrijwaard gebleven van buitenlandse hordes. Met de spoedige toetreding van Polen tot de Europese Unie is het de vraag hoe lang dat nog zo blijft. Nú gaan dus.

MELK

In bar Prasowy (Pers), aan Marszalkowskastraat, staat melk op het menu. De soep, de drankjes, de papjes, de puddinkjes – bijna alles is bereid met melk. Bestellen moet aan het loket, het aanbod hangt ernaast. Melksoep met rijst kost 89 grosze (19 eurocent), warme melk 56 grosze, het duurste gerecht 7 zloty (1,48 euro), maar dat is dan ook varkenskotelet, een van de weinige niet-melkschotels. Prasowy is een bar mleczny, een melkbar, een van de zeldzame relieken in Warschau van de Volksrepubliek Polen. Voor een echte `oostblok-ervaring' moet je niet in de Poolse hoofdstad zijn. Daarvoor is zij sinds 1989 te zeer veranderd. Zelfs de flats hebben tegenwoordig een kleurtje. Maar wie een melkbar binnenloopt kan even ruiken aan dat verleden. Er zijn nog tientallen van zulke kale kantines, met knorrig personeel en plastic tafellakens. Nu komen er vooral studenten en minderbedeelden, maar ook de Polen die er niet meer komen, zijn gehecht aan de melkbar. Toen de regering de subsidies voor de bars wilde intrekken, stuitte zij op brede publieke verontwaardiging. Het plan ging de prullenbak in.

BLOKKENDOOS

De nazi's hebben de stad vernietigd, de sovjets hebben haar verpest. Warschau kreeg na de oorlog een tot op de dag van vandaag allesoverheersend bouwsel cadeau van kameraad Stalin: het Paleis van Cultuur. De meningen erover zijn sterk verdeeld. Voor oudere Polen is de 231 meter hoge blokkendoos het toppunt van cynisme: het waren immers de sovjets die vanaf de overkant van de rivier toekeken hoe de stad systematisch door nazi's werd platgebrand, na de mislukte opstand van Warschau, in 1944. En zo onstond vanzelf de ruimte om het `paleis' te bouwen. Maar jongere generaties zijn er aan gewend geraakt, zelfs gehecht. Het gebouw herbergt een zwembad, een bioscoop, twee theaters, een museum, een jazzclub en een danszaal waar op vrijdagavond salsa wordt gedanst (entree 10 zloty). De aanpalende Congreszaal wordt gebruikt voor pop- en jazzconcerten. De Jazzjamboree, een knusse versie van het North Sea Jazz Festival, is een jaarlijks terugkerend hoogtepunt, in oktober. Hoe dan ook, het Cultuurpaleis hoort bij de Warschause skyline. En het uitzicht is spectaculair.

FOP-BOUW

De oude binnenstad van Warschau is in feite splinternieuw. Zij werd na 1945 nauwkeurig weer opgebouwd, soms alleen met behulp van stadsgezichten uit de renaissance, als er geen foto's van gebouwen voorhanden waren. Het resultaat mag er wezen. Alles oogt waarlijk oud, je kunt er prachtig slenteren. De Polen zijn in de loop der decennia zo goed geworden in zulke historische fopbouw, dat buitenlandse bouwers vaak een beroep op hen doen. In het historisch museum aan de vrolijk gekleurde markt van de oude stad (Rynek Starego Miasta) draait dagelijks om twaalf uur een korte Engels gesproken film over Warschau vóór, tijdens en na de oorlog. 's Zomers is de centrale markt gevuld met terrasjes en zijn er buiten concerten. De restaurants in de binnenstad zijn over het algemeen duurder dan elders in de stad. Kompania Piwna (Podwalestraat 25) serveert een uitstekende geroosterde varkenspoot, een Poolse lekkernij. In het keldercafé Samy Fusy (Nowomiejskastraat 10) geven de Polen zich, gezeten op boomstronken, over aan een van hun grootste passies: thee.

GESCHIEDENIS

Belangstelling voor geschiedenis is in Warschau een must. Soms is er namelijk niets te zien, maar wel veel voorstelbaar of onvoorstelbaar. Zoals in Muranow, de vroegere Joodse wijk van de stad. Van het oude karakter is helemaal niets meer over. Er staan lange rijen flatjes. Middenin de wijk staat een monument voor Joodse slachtoffers, waar een knielende Willy Brandt in 1970 op de foto werd gezet. Even verderop, aan de Duboisstraat, ligt de bunker van waaruit een andere opstand, die van de Joodse bevolking, in 1943, werd aangestuurd. Aan de Okopowalaan kun je de Joodse begraafplaats bezoeken (3 zloty entree), die de oorlog relatief goed heeft doorstaan. Om de hoek, aan Powazkowskalaan, is het nationale kerkhof Powazki, het Poolse Père-Lachaise, waar beroemdheden liggen, zoals filmmaker Krzysztof Kieslowski en Marian Rejewski, de vergeten ontcijferaar van de Enigma-code.

PARKEN

Het Mokotowskie-veld is 's zomers het meest luidruchtige parkje van Warschau. Er zijn openluchtcafés, waar je diep in de nacht terecht kunt voor gebraden worst, augurken, gepofte aardappels en bier. Er is live muziek, voor de grote talenten is er karaoke. En tussen de cafés door loop je door een prachtig park. Mokotowskie is het gezelligst, het meer oostelijk gelegen Lazienki is het mooiste. De sfeer is romantisch, met bruggetjes, paviljoenen, een paleis en vijvers met roeibootjes. Tientallen onbevreesde eekhoorns huppelen rond. 's Zomers worden op zondag pianoconcerten gegeven aan de voet van het standbeeld van Chopin. In het goed verstopte kasteel Ujazdowski zit een van de leukste restauranten van de stad: Q-chnia Artystyczna, de Artistieke Keuken, bekend om zijn overheerlijke, maar weinig artistieke aardappelkoeken (placki). In de zomer wordt er gegeten op het grote terras van het kasteel, met uitzicht op het park, de Vistula en op het stadion van voetbalclub Legia.

CLUB-CIRCUIT

Op de hoek van Marszalkowska- en Hozastraat zit een lege winkel. 's Avonds is de winkel TL-verlicht en staat er een man, met naast hem een vogel, in een kooi. Dit is, zo blijkt, de portier van Pod Gwiazdami, `Onder de Sterren', een van de leukste clubs in Warschau en tevens de moeilijkst vindbare. Voor heel Warschau geldt dat aan de buitenkant niet altijd goed te zien is wat zich aan de binnenkant bevindt. Uithangborden zijn vaak onduidelijk of afwezig. Het devies luidt: deuren opentrekken. Pod Gwiazdami was vroeger een gesloten club, voor hoge partijleden. Het is een kleine club, op de hoogste verdieping. Langs de ramen, met uitzicht op de stad, staan fauteuils. In het midden is een dansvloertje. De muziekinstallatie kan beter, maar de sfeer is origineel. Het uitgaansleven van Warschau concentreert zich rondom een viertal hotspots. De clubs zitten in Mazowieckastraat. Op zaterdag staan er lange rijen mensen die de voordeurselectie aandurven. Op nummer 11 zit Labo: sfeervol, jarenzeventig, boterzachte bankjes, kabbelende muziek en cocktails. In de Foksalstraat zitten trendy cafés, zoals Soma (nummer 19), gevestigd in de hal van een voormalige brouwerij. Nog meer leuke cafés zitten aan Plac Teatralny (Theaterplein). Maar de leukste cafés liggen aan plac Trzech Krzyzy (het Driekruizenplein). Szpilka (Speld) is trendy-kaal, Szparka (Spleet) trendy-klassiek. De cafés (met dezelfde eigenaar) zijn 23 uur per dag open. 's Nachts drinken, 's ochtends ontbijten.

WINKELEN

De Polen shoppen zich suf en het winkelaanbod in Warschau is overweldigend. Tegenover het Cultuurpaleis ligt Galeria Centrum, daarachter Chmielnastraat, Polens Kalverstraat, en aan het einde daarvan Nowy Swiat (Nieuwe Wereld), de Poolse P.C. Hoofdstraat. Onderweg kun je dikke warme chocolademelk drinken in de winkel van chocolatier Wedel (Szpitalna 8) of latte bij Mercers (Chmielna 21). De hippe koffiezaken zijn de laatste jaren als paddestoelen uit de grond geschoten. Ze hebben altijd leren sofa's, designtafeltjes en zwartwitfoto's aan de muren. De Polen winkelen het liefst in een van de tientallen overdekte spiksplinternieuwe shoppingmalls in Warschau, vaak aan de rand van de stad. Het populairst is Galeria Mokotow, gelegen in de wijk Mokotow. Het is een chique, stijlvolle mall, met fonteintjes, uitpufbankjes en een megabioscoop. Buitenlandse films in de bioscoop zijn altijd ondertiteld. Alleen op tv wordt nagsynchroniseerd. Illegaal shoppen kan ook in Warschau. Aan de overkant van de rivier ligt het oude stadion Dziesieciolecia (Stadion van de tien jaar), naar verluidt een van de grootste bazaars in Europa. Sport wordt hier niet beoefend, de binnenkant van het stadion is een reusachtig pissoir en het veld in het midden is één modderbrij. Maar op de `kroon' van het stadion is elke dag een door Russen en Oekraïeners gedomineerde zwarte markt. Illegale wodka, gekopieerde cd's en dvd's, sigaretten – hier wordt alles verkocht wat God heeft verboden. En de Europese Unie straks ook.