President Sri Lanka speelt hard spel

De constitutionele crisis in Sri Lanka bedreigt het vredesproces met de Tamil Tijgers. Maar president Kumarantuga is vastbesloten haar zin door te drijven.

Als een geest uit het verleden dook deze week de naam van voormalig VN-gezant voor ex-Joegoslavië, Yasushi Akashi, weer eens op. De Japanse diplomaat is afgereisd naar Sri Lanka om te proberen de impasse te doorbreken in de vredesonderhandelingen tussen de regering in Colombo en de Tamil Tijgers. Die willen autonomie in het noorden en oosten van het verder overwegend door Singalezen bevolkte land. In de Joegoslavische burgeroorlog werd Akashi in het midden van de jaren negentig het gezicht van de mislukte VN-diplomatie, en ook deze keer heeft hij weinig kans op succes.

Deze week ook maakte UNICEF, het kinderfonds van de Verenigde Naties, bekend dat de Tamil Tijgers gewoon door zijn gegaan met de gedwongen recruïtering van kindssoldaten, ondanks het staakt-het-vuren dat eind 2001 werd gesloten en daarop volgende onderhandelingsrondes. Volgens UNICEF lieten de Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE) vorig jaar ruim 200 kinderen vrij, maar werden tegelijkertijd ruim 700 kinderen ingelijfd in hun rebellenleger. Hun gemiddelde leeftijd is 15 jaar.

De praktijk van de gedwongen werving doet de wenkbrauwen fronsen over de oprechtheid van de LTTE. Maar de Sri-Lankese president Chandrika Kumaratunga heeft al lang geen illusies meer over de goede bedoelingen van de Tamil Tijgers. Zij was het die afgelopen november op ruwe wijze een einde maakte aan het vredesproces dat voorspoedig leek te verlopen.

Terwijl haar politieke aartsrivaal én premier Ranil Wickremesinghe op bezoek was bij de Amerikaanse president Bush zette president Kumaratunga de drie belangrijkste, direct bij de vredesonderhandelingen betrokken ministers uit het kabinet van Wickremesinghe op non actief. Volgens Kumaratunga dreigde de regering te veel concessies te doen aan het autonomiestreven van de LTTE en kwam de territoriale integriteit van het land in gevaar. Daarom zette ze het vredesproces stopgezet en stortte haar land tegelijkertijd in een diepe constitutionele crisis.

De buitenlandse donoren, die net als premier Wickremesinghe vrede onder handbereik zagen, vinden dat niet leuk, maar de door de wol geverfde Kumaratunga is er de politica niet na om zich daar veel aan te trekken. Ze was nog maar 14 jaar toen haar vader, premier Bandaranaike, werd vermoord door een boeddhistische monnik. Haar moeder werd vervolgens de eerste vrouwelijke premier in de wereld. In de roerige jaren zestig studeerde Kumaratunga politieke wetenschappen in Parijs; het scheldwoord `keukenmeisje' dat haar moeder nog werd toegebeten, was aan haar nooit besteed. Maar pas na de moord op haar echtgenoot, de filmster en politicus Wijaya Kumaratunga, werd ze zelf politiek actief in haar land.

In december 1999 werd ze herkozen als president voor een tweede termijn van zes jaar, daags na een aanslag op haar leven door de Tamil Tijgers waarbij ze aan een oog blind werd. Een jaar later werd ze na parlementsverkiezingen gedwongen tot een onzalige `cohabitation' met haar oude politieke tegenstander Wickremesinghe. Waarnemers vroegen zich sindsdien af hoe lang president en premier het met elkaar zouden uithouden, en dat het toch nog bijna drie jaar heeft geduurd was voor velen een verrassing.

Maar de breuk is nu definitief – al heeft vredesdiplomaat Akashi vandaag namens alle internationale donoren nogmaals aangedrongen op hervatting van het vredesproces. Dat Kumaratunga niet langer zaken wenst te doen met premier Wickremesinghe en aankoerst op vervroegde parlementsverkiezingen, blijkt uit de strategische alliantie die haar Sri-Lankese Vrijheidspartij begin deze week aankondigde met de nationalistische, ooit marxistische Janatha Vimukthi Peremuna (JVP).

De ultralinkse JVP werd in de jaren zeventig en tachtig bekend door zijn bloedige guerrilla, waarbij tienduizenden doden vielen, maar is nu vertegenwoordigd in het parlement. Dat ook haar echtgenoot in 1988 werd gedood bij een aanslag van de JVP, weerhoudt Kumaratunga er niet van om nu met de partij in zee te gaan. Het toont aan dat ze het politieke spel hard weet te spelen. Kumaratunga gokt er op dat de nieuwe coalitie voldoende Singalese stemmen zal verwerven om de regeringsmacht in het parlement te heroveren. De alliantie zal de 2500 jaar oude beschaving van Sri Lanka beschermen tegen nog meer buitenlandse invloed en plundering, werd afgelopen maandag gezegd bij de presentatie.