Knappe clichés van nijvere doemdenksters

Soms kan een kunststroming in de lucht hangen. Dan lijkt het bijvoorbeeld of kunstenaars opeens massaal hebben afgesproken om flatgebouwen te fotograferen, of mensen aan het strand. Is het toeval dat op dit moment vier Nederlandse galeries (Cokkie Snoei, Annet Gelink, Casco en Diana Stigter) kunst laten zien die je zou kunnen scharen onder de noemer `gothic'? Vast niet.

Het heeft ongetwijfeld te maken met de moeilijke tijden waarin we verkeren, dat zoveel kunstenaars werk maken dat uitgesproken somber en duister is. In Amerika wordt zelfs al gesproken van een post-9/11, of een post-Columbine-esthetiek. Zo maakt de Amerikaanse Alisa Margolis, een van de drie deelnemers aan de groepstentoonstelling Vixen in Galerie Diana Stigter, loodzware, gitzwarte schilderijen waarop enkel de kleuren van de verlepte bloemen voor wat lichtpuntjes zorgen.

Iets luchtiger, want humoristisch, zijn de filmpjes van haar landgenote Martha Colburn, die oude horror- en pornofilms handmatig bewerkt tot Monty Python-achtige cartoons waarin wulpse actrices plotsklaps in houterige skeletjes veranderen. Het pianomuziekje op de achtergrond mag dan opgewekt klinken, uiteindelijk gaat ook Colburns werk voornamelijk over hel en verdoemenis.

De monumentale houtskooltekeningen van de Nederlandse Iris van Dongen beantwoorden misschien nog wel het meest aan het beeld dat we van gothic hebben. Haar prachtige serene portretten tonen jonge meisjes met weelderig zwart haar en een haast doorzichtige huid, die met hun groene ogen afwezig in de verte staren. Hun lange gewaden versmelten ongemerkt met de achtergrond, waar geesten door een donkere bossen dwalen.

Hoe verschillend het werk van de drie exposanten op het eerste gezicht ook mag lijken, er zijn op deze tentoonstelling opmerkelijke overeenkomsten te ontdekken. Zoals de schaamteloosheid waarmee de drie vrouwen gebruik maken van clichés als doodshoofden en bloemen. Of het bewonderenswaardige engelengeduld waarmee Colburn haar 16mm-films beeldje voor beeldje inkleurt en Van Dongen meters papier voltekent met grassprietjes en sterrenhemels.

En dan zijn er nog de talloze verwijzingen naar de kunstgeschiedenis, van de vanitas-stillevens uit de zeventiende eeuw tot de karkassen van Soutine, en van de getormenteerde mannen van Francis Bacon tot de tragische vrouwen van de Pre-rafaëlieten – referenties die je doen beseffen dat kunstenaars, door de eeuwen heen, eigenlijk nooit erg vrolijke kwasten zijn geweest.

Vixen, met werk van Martha Colburn, Iris van Dongen en Alisa Margolis. Galerie Diana Stigter, Hazenstraat 17, Amsterdam. T/m 28 febr, di t/m za 13-18u.