Globesity: de wereld wordt te dik

Steeds meer mensen zijn te dik. Wie is daarvoor verantwoordelijk? De mens zelf, of de voedingsindustrie die ons probeert te verleiden met hamburgers, ijs en frisdrank? `We willen toch vervoerd worden.'

Iedereen weet dat je geen tien zakken chips, drie flessen cola en een bak roomijs per dag moet eten. Dus: wie mag je het aanrekenen dat de mens dikker wordt? De voedingsindustrie, die ons probeert te verleiden met ijs, drop, patat, roomboter, hamburgers en frisdrank? Of draagt de individuele burger zelf schuld als hij twintig kilo te zwaar is, en daarmee zijn kans op hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en gewrichtsklachten vergroot. ,,Het zijn niet de producten die dik maken, het is de levensstijl'', zei een woordvoerster van de Suikerstichting gisteren tijdens het congres `Verdienen aan vetzucht' dat werd gehouden in de Jaarbeurs in Utrecht. ,,Suiker is niet slecht, als je er maar geen pond per dag van eet. Moet je het ons dan kwalijk nemen dat we suiker produceren?''

Vetzucht, ook wel obesitas genoemd, grijpt om zich heen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt van globesity, want het probleem speelt niet alleen in de westerse landen, maar ook, en steeds meer, in ontwikkelingslanden. Wereldwijd zijn er een miljard mensen met overgewicht, en 300 miljoen met ernstig overgewicht (obesitas, of vetzucht). De WHO stelt nu een strategie op om het groeiende probleem van overgewicht wereldwijd aan te pakken. Zo wil ze een vermindering van de zout-, suiker- en vetconsumptie. Maar eerder deze week werd bekend dat de WHO zijn definitieve strategie, die in mei wordt gepresenteerd, inmiddels heeft afgezwakt. Onder druk van de Verenigde Staten. Volgens internationale kranten als Financial Times en Wall Street Journal zit daar een lobby van onder meer de Amerikaanse suikerindustrie achter.

Econoom en hoogleraar van de Universiteit Maastricht Wim Groot noemde het gisteren een eenvoudige wetmatigheid. Naarmate producten goedkoper worden, gaan mensen het makkelijker aanschaffen. Dat geldt ook voor voeding. Mensen eten te veel – bewegen ook te weinig – en worden daardoor te dik. Groot rekende voor. De ziekten die door overgewicht kunnen ontstaan, kosten de Nederlandse maatschappij tussen de 450 miljoen en 2,2 miljard euro per jaar. Groot: ,,Moet onze samenleving als geheel die kosten dragen?'' Hij kwam met een oplossing: hef belasting op ongezonde voeding. Zoals in Australië en menige Amerikaanse staat al gebeurt. Daar wordt accijns geheven op snacks, snoep en frisdranken. Volgens hem daalt de inname van calorieën dan aanzienlijk. Het heeft bovendien het meeste effect onder de lage inkomens, waar het meest ongezond wordt gegeten. Maar op zijn voorstel kwam veel protest. ,,We willen graag ieder voedingsmiddel apart beoordelen, maar daar wringt het'', zegt Bob Cramwinckel van het Wageningse Centrum voor Smaakonderzoek. ,,Het is de levenswijze die tot overgewicht leidt.'' Volgens Cramwinckel is het helemaal aan het individu zelf te wijten, dat hij te zwaar is. ,,We willen keuze, keuze, keuze. En als we dat hebben is het opeens niet goed meer.'' Hij vindt het te makkelijk om de industrie de schuld te geven van het toenemend aantal vetzuchtige mensen. ,,We willen toch vervoerd worden.''

Volgens Ingo Heijnen van consultantbureau Hill and Knowlton heeft de burger zijn vertrouwen in de voedingsindustrie verloren. Wat moet de consument nog geloven, in al het reclamegeweld? De industrie kan dat probleem oplossen door ook informatie te verschaffen die niet meteen verkoopbevorderend is. Zoals Nutricia doet omtrent de voeding van kinderen. En Unilever omtrent vetten. ,,Het zal je tienduizenden, soms honderdduizenden euro's op jaarbasis kosten, zonder dat het direct iets oplevert. Maar het is volgens mij de enige weg om langdurig succes te hebben in deze markt'', denkt Heijnen. Volgens anderen zijn lang niet alle bedrijven uit op langdurig succes. De best lopende producten zijn de omstreden afslankmiddelen. ,,Volgens mij begrijpt u niet hoe desperaat mensen met overgewicht kunnen zijn'', zei iemand. ,,Die willen alles geloven.''

Voorstellen kwamen er genoeg gisteren. Leg de voedselreclame aan banden. Begeleid mensen met overgewicht beter. En de industrie? Die wil best halfvolle melk, 20-plus-kaas, vetarme koekjes, of light-frisdranken op de markt brengen. Als het maar geld oplevert. Uiteindelijk draait het natuurlijk om de winst. Ook voor een bedrijf als Unilever, dat zich de laatste jaren sterk maakt voor een wetenschappelijke onderbouwing van zogeheten functional foods, voeding met een gezondheidsclaim. Het concern maakte vorige week bekend dat het in de VS producten op de markt gaat brengen die arm zijn aan koolhydraten, low carb-producten. Het concern speelt daarmee in op de populariteit van het Atkins-dieet, hoewel dat erg omstreden is. Voor smaakdeskundige Cramwinckel was het duidelijk. ,,Unilever pleit voor wetenschappelijke onderbouwing. Maar alleen als het hen uitkomt.''