Gezocht: de nieuwe Dichter des Vaderlands

Dichter des Vaderlands Gerrit Komrij is nog een jaar in functie. Als aanloop naar de verkiezing van zijn opvolger, in januari 2005, stelt het Cultureel Supplement elke week een kandidaat voor.

Het is een speels initiatief, bedoeld om plezier in de poëzie te brengen'', zei Gerrit Komrij toen hij in januari 2000 geroepen werd tot het dichterschap des vaderlands. Meer dan drieduizend poëzielezers hadden in de maanden daarvoor gestemd op de dichter die zij het geschiktst achten als ambassadeur van de poëzie, een Nederlandse tegenpool van de Britse Poet Laureate. Anders dan de gelauwerde dichter in Groot-Brittannië, die al sinds de zeventiende eeuw door de kroon wordt aangesteld, werd de eerste Dichter des Vaderlands democratisch gekozen. Komrij ontving ook niet een koninklijke toelage en een vat witte port bij zijn aanstelling, maar een cheque van tienduizend gulden voor een kunstwerk naar keuze, plus het recht op een maandelijks boeket bloemen. Zijn nieuwe functie mocht hij naar eigen inzicht invullen; in elk geval zou hij op gezette tijden in dichtvorm commentaar geven op nationale gebeurtenissen.

Vier jaar zijn verstreken, en Gerrit Komrij dichtte in NRC Handelsblad met groot publiek succes over onder meer de vuurwerkramp in Enschede, het verdwijnen van de gulden, de verloving van Willem Alexander en Máxima Zorreguieta, de dood van prins Claus, de oorlog in Irak en de geboorte van prinses Amalia. Hoewel de meeste van zijn sonnetten het koninklijk huis betroffen, kon hij – in tegenstelling tot sommige Britse collega's – niet verdacht worden van `composing toad's odes'. Dat criticus Piet Gerbrandy de Dichter des Vaderlands een maand geleden in de Volkskrant toch een nar noemde, had dan ook meer te maken met zijn oordeel over Komrij's poëzie, waarin hij `een schrijnende leegte' meende te ontwaren.

Ach, zoals Komrij al zei bij zijn aanstelling: ,,Je moet het eigenlijk zó doen dat de volgende Dichter des Vaderlands over vijf jaar zegt: Het was niks, ik ga het anders doen, of: Het was geweldig, ik moet het anders doen.'' De actuele gedichten vormden slechts een klein onderdeel van alle initiatieven die Komrij in de afgelopen vier jaar ontplooide. In 2001 richtte hij de Poëzieclub op, waarvan binnen korte tijd duizend mensen lid werden. Behalve de verschijning van een nieuw poëzietijdschrift, Awater (inmiddels zeven keer verschenen), organiseert de club bijeenkomsten met dichters, en selecteert ze elke drie maanden een bundel met nieuwe Nederlandse poëzie die naar de clubleden wordt opgestuurd. In 2002 hield Komrij de eerste twee deeltjes van zijn inmiddels zesdelige `Sandwichreeks' ten doop: een serie waarin om en om het werk van een vergeten dichter en een debutant wordt gepubliceerd. En volgende week woensdag, aan de vooravond van Gedichtendag, presenteert de Dichter des Vaderlands de vierde, geheel herziene, editie van zijn op voorhand al geruchtmakende bloemlezing De Nederlandse poëzie van de 19de tot en met de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten.

De termijn van het dichterschap des vaderlands is vijf jaar – zo is het destijds door Poetry International, NRC Handelsblad en de NPS afgesproken. Aan het einde van dit jaar zijn er dus verkiezingen voor de opvolger van Gerrit Komrij. Stemmers zullen via internet of door middel van formulieren in boekhandels en bibliotheken kunnen kiezen voor een gevestigde eminentie of een getalenteerde jongeling, een classicist of een romanticus, een experimentalist of een ambachtsman, een sonnettenmaker of een performancedichter. Zolang de uitverkoren dichter of dichteres maar Nederlands en springlevend is. De uitslag van de verkiezing zal bekendgemaakt worden op Gedichtendag 2005, donderdag 27 januari, wanneer de nieuwe Dichter des Vaderlands geïnaugureerd zal worden.

Om de Nederlandse poëzieliefhebber vast in de stemming te brengen, en vooral om te laten zien uit welke veelheid van dichters gekozen kan worden, stelt het Cultureel Supplement het komende jaar een veertigtal dichters voor. Iedere week publiceren we een kenmerkend gedicht en een korte bio- en bibliografie van een mogelijke Dichter des Vaderlands. Wie meer wil weten over de voorgestelde dichter kan terecht op een speciale website van de Koninklijke Bibliotheek, die niet alleen uitgebreide informatie geeft over de moderne `dichter van de week', maar ook dossiers heeft aangelegd van lang gestorven Nederlandse dichters die in hun tijd gezien werden als Dichters des Vaderlands.

De lijst van door het CS voorgestelde dichters zal vanzelfsprekend niet volledig zijn, al was het maar omdat grote namen als Campert, Kouwenaar of Kopland geen introductie behoeven en de komende veertig weken niet aan bod komen. En vanzelfsprekend staat het iedereen vrij om straks in december een heel andere dichtersnaam op het stemformulier in te vullen. Zoals de leus luidde bij de vorige Dichter des Vaderlands-verkiezing: de stippellijn is het vrije vers van de democratie.

Zo verscheurt soms 's nachts viervingerige hand

een schatkaart, en niemand die de ducaten vindt.

Alles vangt met stilte aan. Binnen de speldeknop

slaapt de cycloon. Gesponsord door een spokende

maan vloog de zee, rinkelend als bergbeklimmers,

hardbevroren, tegen de Himalaya, over de dijken,

paarden en daken als ruiters op haar getij, aan-

schouwd door helikopterwieken. Sneeuw en storm.

Aanzienlijk nu de zee, februarikleurig, spoelend

aan zolderramen, kloppend aan deuren. Ach Willie,

in een trekgat weggespoeld waar land was. Ginds

op Tholen brandt geen licht meer. Door de water

geworden straat doolt een vlasschuur en kantelt

huizen om. Zout de cartograaf radeert Reimerswaal.

Uit: H.H. ter Balkt, Laaglandse hymnen (uitg. De Bezige Bij, 2003)

Volgende week in CS: de uitslag van de poëziequiz.

Dossier Dichter des Vaderlands op www.nrc.nl/dossiers. De speciale dichter-des-vaderlands-website van de KB is te vinden via www.kb.nl/dichters