Geen meisje meer

Angela Schijf speelt in het toneelstuk `Glazen Speelgoed'. Uit de soaphoek is ze al lang en breed ontsnapt. ,,Shakespeare spelen lijkt me wel heel erg stoer.''

Angela Schijf is mooi. Op het affiche voor Glazen Speelgoed houdt ze haar hoofd wat achterover, haar lange haar valt over haar schouders, haar ogen kijken zwoel de camera in. Maar op het toneel draagt ze een vooroorlogse beugel om haar linkerbeen, een vormeloze jurk, een korte grauwe pruik en een brilletje. ,,Pas toen ik dat allemaal op- en aanhad'', zegt ze, ,,viel alles in deze rol een beetje op zijn plaats.''

Al een paar jaar is Angela Schijf (Uithoorn, 1979) met succes weg uit de soaphoek, maar ondanks de hoofdrollen in film en musical die ze vervolgens speelde, voelt ze zich elke keer opnieuw een dilettant. Nu weer bij een klassieke toneelrol als deze. ,,Ik sta nog maar aan het begin'', zegt ze. ,,Voor mij is het telkens de eerste keer, en al mijn eerste keren zijn openbaar. Dat is soms lastig.

The Glass Menagerie, Tennessee Williams' eerste avondvullende stuk, is in Nederland niet vaak gespeeld; een opvoering uit 1996 in regie van Dirk Tanghe, met Jasperina de Jong, strandde voor de première. In 1953 werd het opgevoerd in regie van Johan de Meester, met Ellen Vogel in de dochterrol. In 1986 speelde Vogel de moeder. Nu speelt Angela Schijf de rol van Laura Wingfield, naast Anne-Wil Blankers als de moeder, Victor Löw als de zoon en Marcel Hensema als bezoeker Jim O'Connor. Nadat ze in 1999 stopte met Goede Tijden Slechte Tijden, speelde Angela Schijf een aangrijpende hoofdrol in Ruud van Hemerts gekraakte film Ik ook van jou, naar het boek van Ronald Giphart over het meisje Reza, dat aan haar zelfhaat en haar schreeuw om aandacht te gronde gaat. Ze had de hoofdrol in de musical 42nd street. Ze stond in Momenten van Geluk van Alan Ayckbourn, met Pleuni Touw. Indrukwekkend was ze als Anna, het liefje van crimineel Maikel in de met twee Gouden Kalveren bekroonde film Van God Los van Pieter Kuijpers. In het voorjaar is ze te zien in Pieter Kuijpers' nieuwste project, de verfilming van Kees van Beijnums roman De Ordening. Dan speelt ze Stella Verstarre, een studente die archiefonderzoek gaat doen bij de `zwarte weduwe' van SS'er de Heus Verolmen.

,,De rol van Stella is mijn eerste rol als jonge vrouw'', zegt Angela Schijf tevreden. ,,Geen meisje meer.'' Inderdaad was ze in al haar andere rollen een meisje, en van al die rollen was schoonheid min of meer het uitgangspunt – want die twee horen in meisjesrollen nog altijd onafscheidelijk bij elkaar. Nu, in de rol van Laura Wingfield, is ze definitief babe-af. Net als Gipharts Reza wil ook Tennessee Williams' Laura het liefste verdwijnen. Het verschil is dat drama-queen Reza wel eerst gehoord en gezien wil worden. Laura niet, die is daarvoor veel te bang. Ze kan noch wil daarom aantrekkelijk zijn.

En dus moet Angela Schijf de luidkeelse waanzin van Reza en de stijgende wanhoop van Anna naarbinnen zien te keren. Dat viel haar niet makkelijk, zegt ze. ,,De scène uit Van God Los, waarin Anna bij zichzelf een abortus opwekt, zoiets speel ik met alles wat ik in me heb, maar daarna is het meteen klaar. Het grijpt me verder niet aan, ik heb er 's avonds geen last meer van. Maar van Laura heb ik wakker gelegen.''

Krankzinnigheid

In Laura Wingfield, de zwijgende dochter van een moeder die heerst om aan haar eigen angst te ontsnappen, tekende Tennessee Williams een portret van zijn eigen zuster Rose. Hij hield zielsveel van haar, maar haar dreigende krankzinnigheid was de doem over zijn jeugd. Het stuk, is wel gezegd, is het `wat als'-verhaal van Williams' eigen jeugd, waaraan niet te ontsnappen viel. Wat als zijn vader inderdaad een afwezige held was geweest? Wat als hij inderdaad had kunnen ontkomen aan zijn moeder Edwina Williams, minstens zo dominant en wanhopig als Amanda Wingfield? `A dull little play', schreef Williams in een opwelling op het typoscript, maar een `true little play' bleek het wel. Williams zei later dat hij niet goed naar The Glass Menagerie kon kijken, ook al was dat het stuk dat hem in 1945 in één klap op de kaart zette: `It is the saddest play I have ever written. It is full of pain.'

Veel in The Glass Menagerie wijst vooruit naar het latere A Streetcar Named Desire; de verlepte Southern Belle met haar passieve agressiviteit, verlokkende cafégeluiden van veraf, de hoog opflakkerende illusies, de onmogelijkheid van de personages te ontsnappen aan zichzelf, en daaraan gekoppeld hun voortdurende verlangen te vluchten uit levens die te klein en te bedompt zijn, maar waar ze met wel duizend draden aan vastzitten. Toch oogt het, in zijn realisme en de opzichtige symboliek van de verzameling glazen beesten die Laura Wingfield heeft aangelegd – `Als je ertegen blaast, gaan ze al kapot' – ook een tikje gedateerd.

,,Ik hou juist zo van die symboliek'', werpt Angela Schijf tegen. ,,Het heeft iets romantisch' en het geeft een tegenwicht aan het realisme. Van realisme hou ik trouwens ook; als het al te abstract wordt, ben ik weg. Ik had aanvankelijk gedacht dat Mark Rietman, de regisseur, het naar deze tijd zou halen, maar dat heeft hij niet gedaan. Dat blijkt ook niet te kunnen; de omstandigheden – een moeder die een dochter aan de man wil brengen – zijn inderdaad niet van deze tijd. Maar de gevoelswereld wel; die is heel erg van nu. Het vluchtgedrag, dat hebben zoveel mensen. Ik kan me dat sterk afvragen van mensen: is dit het nu voor jou, is dit het leven dat jíj wilt leiden, of zit je vast in iets wat je niet gekozen hebt? Laura Wingfield zit gevangen in dat systeempje van haar vader en haar moeder, ze kan daar niet uit. Tegelijk jaagt alles wat het evenwicht bedreigt haar angst aan.''

Ze heeft de eerste weken van de repetitieperiode ,,vergooid aan paniek'', zegt ze. ,,Omdat ik zo op mijn gevoel drijf, heb ik echt een regisseur nodig die duidelijk zegt waar het heengaat. Maar Mark Rietman wilde op de vloer zélf van alles uitzoeken. We moesten het eens zó proberen, toen weer anders. Dat bracht me van mijn stuk. Want als Anne-Wil Blankers iets probeert, kun je er bij wijze van spreken een lichtje opzetten, en het is af. Maar ik beheers al die handigheidjes niet. Uit pure paniek herkende ik in eerste instantie ook weinig in Laura, en ik moet iemand herkennen om haar te kunnen spelen. Maar Laura vond ik stom.

,,Pas in het theater, toen ik die rijen stoelen zag en die pruik, kwam het goed. Toen bleek de paniek van die eerste paar weken juist mijn houvast. Ook Laura staat heel dicht bij mij, ze slaat net zo dicht als ik. En nu beschouw ik al dat onderzoek van de regisseur als strategie. Ik ben in de videotheek de film Rain Man gaan halen, omdat we wilden onderzoeken of Laura soms iets autistisch had. Daar raakte ik in gesprek met iemand die met autisten werkte, dat leverde veel op. Net zo belangrijk was het dat we tijdens repetities met zijn allen op tafel hebben gedanst en hebben gezegd `dat meisje heeft eigenlijk niks ernstigs, het komt weer helemaal goed met haar'. Al die dingen zitten in hoe ik haar uiteindelijk speel. Tegelijk kun je niet zeggen: ze heeft die vier eigenschappen, ik plak die op elkaar en kijk, daar hebben we een rol. Het is ingewikkelder dan dat, maar ik kan het eigenlijk niet goed uitleggen. Ik begrijp haar nu, maar dat is vooral een gevoel.''

Ze doet het meeste op gevoel, zegt ze, omdat ze nu eenmaal besloten heeft dat ze het vak in de praktijk wil leren. ,,Ik heb nooit de toneelschool gedaan, ben tijdens het gymnasium zo Goede Tijden ingerold. Soms voel ik dat als een gemis; op zo'n school krijg je alle kennis op een presenteerblaadje aangeboden, je kan veilig in het laboratorium experimenteren. Aan de andere kant heb ik ook profijt van het feit dat ik het vak leer door het te doen; ik stap overal onbevangen in. Contact en steun zijn dan belangrijk voor me. Als ik me gesteund voel, durf ik alles.''

En juist aan dat contact schortte het aanvankelijk nogal: ,,Ik moet vrij zijn om te kunnen spelen. Als ik me ergens in een hoek gedrukt voel door grote ego's, dan functioneer ik niet. Ditmaal had ik dat de eerste paar weken wel heel erg. Anne-Wil Blankers! Victor Löw! Het zíjn helemaal geen grote ego's, ze zijn juist heel aardig, maar dat weet je nog niet, als je de eerste ochtend binnenkomt. En dan iemand die zo groots en expressief is als Victor! Ik dacht `hier kan ik niet bij', raakte geïntimideerd, angstig ook. Mijn eigen onzekerheid maakte dat ik mezelf in een hoekje dwong en dingen in mijn hoofd haalde die niet waar waren. Zonde van de tijd, maar het is allemaal op zijn pootjes terecht gekomen. Anne-Wil Blankers is heel vriendelijk, maar ze komt ook erg sterk en zeker over. Ik had aanvankelijk erg de indruk dat ze me niet goed vond. Later bleek dat ook Anne-Wil aan het zoeken was. Natuurlijk, ook als je veertig jaar op het toneel staat komt niet alles je aanwaaien en moet je nog zoeken voor een rol.''

Zelf is ze is allang niet meer het `ongeleide projectiel' uit de tijd van Ik ook van jou. Ze is getrouwd, woont met haar man, een Vlaamse toneelacteur, in Antwerpen. ,,De weg die ik nu ga, de wat serieuzere dingen, bevalt me veel beter. Glamourdingen hou ik af. Carrière en imago, het zijn eigenlijk woorden waar ik niets mee op heb, het voelt niet goed als ik in bikini ergens moet poseren. Het wordt helaas steeds noodzakelijker om publicitair ver te gaan voor producties, maar gelukkig kan ik dat vermijden. Glazen speelgoed is al bijna overal uitverkocht.''

Ziet ze zichzelf rollen spelen bij een gesubsidieerd gezelschap, of in een kleine zaalproductie?

,,Ik zou er graag eens van proeven. Als het al te abstract wordt, raak je mij kwijt, maar ik ben wel erg geïntrigeerd door klassiekers. Shakespeare spelen, dat zou ik wel heel erg stoer vinden. Voor Momenten van geluk heb ik drie weken privé-les gehad van Jan Decleir. We pingpongden bij hem thuis, en we deden Vondel en Tsjechov en Shakespeare, de monoloog van Lady Macbeth. `Kén die tekst!', riep hij voortdurend, `wéét wat er staat, tot op de komma!' Ik vond het allemaal geweldig. Ik vond Jan geweldig en ik vond Shakespeare geweldig. Niemand heeft mij als Lady Macbeth gezien, maar ik teer er nog steeds op. Altijd als ik bij repetities de moed verlies, denk ik aan die drie weken met Jan Decleir, en dan kan ik weer verder.''

Glazen Speelgoed. T/m 24 jan in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. Tournee t/m 27 april. Inl: 020-3052299 of www.musicals.nl