Ambassadeur met lamp

De Israëlische ambassadeur in Zweden zorgde vorige week voor een rel door een lamp te gooien in de installatie van Dror Feiler en Gunilla Sköld. In een vijver vol bloedrood water dobberde een bootje met een foto van een Palestijnse zelfmoordenares (twintig restaurantbezoekers in Haifa stierven). De ambassadeur vond het geen kunst, maar ,,een obscene verdraaiing van de werkelijkheid''. Dat is kunst wel vaker, maar hij zag ook ,,haat tegen de bevolking van Israël''. Feiler noemde de ambassadeur ,,een intellectuele dwerg'' en ,,tuig van de straat''.

Kaatsen, maar niet de bal verwachten. Confronterende kunst maken, voorpaginanieuws all over the world zijn, de kans krijgen te zeggen dat `de begeleidende tekst' bij jouw Sneeuwwitje en de waanzin van de waarheid rept van ,,moord op onschuldige slachtoffers'', in de catalogus schrijven dat je mensen wil betrekken ,,bij een dialoog over deze onderwerpen'' en dan nog boos zijn. Niet zien dat je een klein offer brengt voor je politieke zaak. Alleen maar woedend zijn om het feit dat kunst iets losmaakt. Achteraf jammer dat de ambassadeur een lamp en niet deze intellectuele reus bij kop en kont pakte.

Vergelijk dit met de aandacht die Emily Jacir (Ramallah, 1970) trekt, ondanks een internationale tournee en een reportage van het kunstprogramma RAM over haar, afgelopen zondag. Het nieuwste project van deze Palestijns-Amerikaanse kunstenares is nu in Arnhem te zien. Aan Palestijnen in exil had ze gevraagd: ,,Als ik iets voor jou kon doen, wat dan ook in Palestina, wat zou dat dan zijn?'' Het magische verschil tussen wat zij zou kunnen doen en wat Palestijnen mogen, is namelijk haar Amerikaanse paspoort. Jacir mag zich wel vrijelijk bewegen. Het leverde verzoeken op als: `Breng foto's van mijn kinderen naar mijn broer en vraag hem om foto's van zijn kinderen'; `Ga in een Palestijnse stad voetballen met het eerste jongetje dat je ziet'; `Leg bloemen op het graf van mijn moeder in Jeruzalem'; `Geef de oude boom in mijn geboortedorp water'. Ze voerde de wensen uit en legde ze vast met video en op foto's.

Op de vraag wat zij hoopte te bewerkstelligen, had Jacir geen antwoord. Na doorvragen brak ze het interview zelfs geëmotioneerd af. In een videobrief antwoordde ze later dat ze vreesde dat haar werk niets zou veranderen. Helemaal niets. Het maakte extra treurig, maar de kijker zal deze week de berichten over bulldozers die huizen en levens verwoesten met hernieuwde intensiteit hebben gelezen.

Kunst kan mensen opnieuw, beter doen kijken. Hoewel, het vuur en de passie waarmee de Volkskrant Martijn Engelbregt en zijn illegalenformulier belaagt (gisteren in het tiende artikel) is een betere zaak, de illegalen zelf, waardig. En alle kranten spraken van ,,vernieling'' of ,,beschadiging'' van `Sneeuwwitje', maar in één krant stond ook een regeltje dat de lamp was opgevist en de installatie weer `in werking' was. Of de lamp het nog doet, werd niet vermeld.