Polen druk met zichzelf, niet met Europa

Op 1 mei komt Polen bij de Europese Unie. Maar in plaats van alles op alles te zetten om het land op tijd klaar te stomen voor een soepele overgang, treuzelt de regering van premier Leszek Miller met een aantal cruciale wetswijzigingen.

Nog honderd dagen en Polen treedt toe tot de Europese Unie. Nog drie maanden om het land klaar te stomen. Maar de Poolse regering lijkt niet bevangen door een gevoel van urgentie. Zij heeft deze week opnieuw bewezen vooral met zichzelf bezig te zijn. Niet met Europa.

Premier Leszek Miller moet veel moeite doen om zijn sociaal-democratische SLD bij elkaar te houden. De regeringspartij verliest in de peilingen al maanden terrein aan de liberale oppositiepartij PO (Burgerplatform). Die partij zou 29 procent van de stemmen krijgen als er nu verkiezingen werden gehouden, de SLD 17 procent. De SLD wordt door het publiek steeds meer gezien als een broeinest van corruptie en vriendjespolitiek. En binnen de partij van ex-communisten is verdeeldheid ontstaan over de (relatief) vergaande economische plannen van de regering. De roep om vervroegde verkiezingen wordt steeds luider.

In die sfeer hield Miller deze week een stoelendans, met het tweeledige doel zijn imago van harde bikkel op te poetsen en zijn grootste criticaster binnen de partij tot zwijgen te brengen. Eerst benoemde hij de minister van Binnenlandse Zaken tot nieuwe partijleider, nadat de vorige partijleider wegens de zoveelste affaire tot opstappen was bewogen. En de vrijgekomen ministerspost werd vervolgens gegund aan Jozef Oleksy, ook wel bekend als `Millers recensent' en in de jaren negentig zelf premier.

Oleksy was de afgelopen maanden vaste prik op het Poolse journaal. Bij elke uitglijder van de SLD werd hem steevast om commentaar gevraagd. En, het moet gezegd, hij legde daarbij een groot gevoel voor introspectie aan de dag. Die kritische houding heeft hem nu een ministerspost opgeleverd. Hij mag zich zelfs vice-premier noemen. De verwachting is dat Oleksy's recensies als sneeuw voor de zon zullen verdwijnen, nu hij vuile handen moet maken. ,,We zullen de hele shit zijn kant op gooien'', aldus de toelichting van een naamloze SLD'er, gisteren in dagblad Gazeta Wyborcza.

Miller blij (meer eenheid in de SLD, harde imago glanst weer even). Oleksy blij (belangrijk man geworden). Iedereen blij. Maar is dit geschuivel goed voor Polen? Alsof de regering er geen genoeg van kan krijgen, werd vandaag het aftreden van nog een minister bekend, die van Privatiseringen, in Polen een aparte functie naast de minister van Financiën.

,,Europa ontglipt ons'', kopte Gazeta gisteren. Rzeczpospolita, de tweede krant van Polen, sloot zich bij die constatering aan met: ,,Minder geld door vertragingen''. Polen mag sinds 1 januari mee-eten uit de Europese geldpot. Maar voorlopig zal dat niet gebeuren. Polen heeft nog steeds geen nieuwe aanbestedingswet, de wet waarin de spelregels staan voor bedrijven die willen inschrijven op overheidsprojecten. In de oude wet worden Poolse bedrijven voorgetrokken ten opzichte van buitenlandse bedrijven. In de nieuwe wet moet die ongelijkheid zijn verdwenen. Pas dan mag Polen gebruik maken van Europese structuur- en cohesiefondsen.

De Poolse regering is er niet in geslaagd deze cruciale wet vóór 1 januari door het parlement te krijgen. Nu zal dat volgens optimistische schattingen in maart of april gebeuren. Maar inmiddels blijken er, vermoedelijk dankzij het werk van lobbyisten die de eerdergenoemde ongelijkheid in de wet zoveel of zolang mogelijk willen handhaven, door parlementariërs zo'n vierhonderd amendementen te zijn ingediend op het wetsontwerp. Intussen staan er wel vele honderden projecten in de startblokken voor Europees geld. Onbereikbaar geld.

Ook de geldfondsen waarvan Polen vóór toetreding gebruik mag maken, blijken niet optimaal te worden gebruikt. In 2001 werd door Brussel 468 miljoen euro aan Polen beschikbaar gesteld. Daarvan is nog maar 249 miljoen euro gebruikt. De deadline om het geld te mogen gebruiken is 15 februari, nog drie weken dus. Waarschijnlijk zijn er op de valreep nog allerlei projecten ingediend en het is best mogelijk dat de resterende 219 miljoen euro alsnog worden uitgekeerd. Maar dit alles wekt toch de indruk dat Polen kennelijk niet zo nodig hoeft.

`Brusselse bronnen' in de Poolse media waarschuwden gisteren voor een al te luchtige houding van de Poolse regering. Die houding is vooral ook schadelijk met betrekking tot de aanstaande onderhandelingen over de Europese meerjarenbegroting, waarvoor de Europese Commissie op 10 februari een eerste voorzet geeft. Polen verzwakt zijn eigen positie, aldus Rzeczpospolita. Als nu blijkt dat het land er niet in slaagt om Europees geld te absorberen, dan zal Brussel straks minder bereid zijn om de geldstroom richting Polen op te voeren, zoals de Poolse regering uiteraard wel wenselijk acht.

Danuta Hübner, de minister van Europese Zaken en Polens kandidaat voor de Europese Commissie, bezwoer vanochtend in een interview opnieuw dat Polen klaar zal zijn, vóór 1 mei. Nog (bijna) honderd dagen.