Afval als lucratieve bron van inkomsten

Kappa Packaging in Eindhoven is sinds de afsplitsing van (toen nog) KNP BT, in vijf jaar uitgegroeid tot één van de grootste papier-, karton- en verpakkings- producenten van Europa.

De groei haalt het bedrijf de laatste jaren vooral uit landen in Oost-Europa.

Paperclips, nietjes, sleutels, cd's, glas, hout, af en toe een mobiele telefoon, en vooral: heel veel plastic. Kappa Roermond Papier, dat papier maakt voor de productie van karton, vist per jaar zo'n 24 miljoen kilo vreemde stoffen uit oud papier, zo'n 5 procent van het papier dat als grondstof de pulper ingaat om 480 miljoen kilo nieuw papier te produceren.

Dat afval moest Kappa Roermond Papier vroeger naar de stort brengen. Kosten: 160 euro per 1.000 kilo. In 2000 ontwikkelde Kappa met DSM en Siemens een procédé om het papierafval te recyclen. Glas, metaal en zand wordt er nu nog uitgehaald, de rest wordt vermalen, gedroogd en tot korrels geperst. Die verkoopt Kappa als brandstof voor hoogovens, cementovens en elektriciteitscentrales. Uit 24 miljoen kilo afval haalt de papierfabriek 15 miljoen kilo brandstofkorrels. Opbrengst: 10 tot 15 euro per 1.000 kilo.

Het gaat vooralsnog slechts om een besparing van een paar miljoen per jaar bij één fabriek. Maar Kappa Packaging heeft nog 15 papier- en kartonfabrieken en als die allemaal van hun afval een inkomstenbron maken in plaats van een kostenpost, dan is dat wel substantieel, zegt bestuursvoorzitter Frits Beurskens van het Eindhovense Kappa Packaging, het moederbedrijf van Kappa Roermond Papier. ,,Papier is een standaardproduct dat 24 uur per dag continu geproduceerd wordt, dus iedere kostenbesparing telt.''

De papier- en kartonactiviteiten van Kappa Packaging (inzameling van oud papier en productie van papier en karton) zijn goed voor ruim een derde van de 3 miljard euro omzet van het concern. Meer dan de helft van de papierproductie gaat naar de eigen verpakkingsbedrijven van Kappa Packaging, die bijna tweederde van de omzet vertegenwoordigen. Zij maken van het papier golfkartonnen en massief kartonnen verpakkingen en bedrukken die met veelkleurige illustraties (zoals logo's en merknamen) van afnemers.

Kappa Packaging is in 1998 afgesplitst van Buhrmann, dat toen nog KNP BT heette en in 1993 ontstond uit een fusie van KNP (papier en verpakkingen), Bührmann-Tetterode (handel en verpakkingen) en VRG (handel). Buhrmann verkocht de productie van grafisch (`wit') papier in 1997 aan het Zuid-Afrikaanse Sappi en de kartonverpakkingen – het huidige Kappa Packaging – in 1998 aan de investeringsmaatschappijen CVC Capital Partner en Cinven. Zelf legde Buhrmann zich toe op de handel in kantoorartikelen, waarmee de KNP BT-fusie de facto ongedaan was gemaakt. CVC en Cinven bezitten nog altijd 90 procent van de aandelen, de rest is in handen van het management. Beurskens verwacht dat CVC en Cinven ,,niet tot in lengte van jaren'' aandeelhouder zullen blijven. Op termijn brengen de grootaandeelhouders Kappa Packaging waarschijnlijk naar de beurs.

Kappa Packaging is in vijf jaar uitgegroeid tot één van de grootste papier-, karton- en verpakkingsproducenten van Europa. In papier en karton als halffabrikaat voor verpakkingen is Kappa marktleider, in kartonverpakkingen nummer twee na het Ierse Jefferson Smurfit. Kappa Packaging is, sinds de afsplitsing van KNP BT, in omvang verdubbeld, met name door de overname van de Zweedse branchegenoot Assi Domän in 2001. Op dit moment hebben Kappa, Jefferson Smurfit en het Zweedse SCA samen ongeveer een derde van de Europese markt voor kartonverpakkingen in handen. ,,Er is dus nog ruimte voor verdere consolidatie'', zegt Beurskens.

Kappa Packaging heeft 16 papier- en kartonfabrieken en 96 verpakkingsbedrijven en is marktleider in de Benelux, Duitsland, Tsjechië, Polen, Slowakije, Zweden en Denemarken. Het bedrijf telt circa 16.500 werknemers in 18 landen. De groei komt de laatste jaren vooral uit Oost-Europa, waar de vraag naar verpakkingen meestijgt met de industriële productie. Verplaatsing van productie heeft volgens Beurskens niet geleid tot een krimpende markt in West-Europa. ,,Ongeveer 60 procent van onze afzet gaat naar de voedingsmiddelenindustrie, en die zal niet zo snel vertrekken.''

Papier en verpakking zijn verschillende takken van sport. ,,Papier maken is zeer kapitaalintensief. Grote machines die grote volumes produceren, tegen zo laag mogelijke kosten.'' Bij verpakkingen draait het juist om maatwerk en flexibiliteit. ,,Dat betekent bijvoorbeeld dat als de zon plotseling schijnt, een frisdrankfabrikant snel extra verpakkingen geleverd wil krijgen.'' Kappa wil een zo groot mogelijk deel van de productieketen beheersen, van de inzameling van oud papier tot en met bedrukte verpakkingen en alles wat daar tussen zit.

Om met kartonnen dozen geen grote afstanden af te hoeven leggen – ,,Je vervoert toch vooral lucht'' – is de actieradius van een bedrijf dat golfkartonnen verpakkingen maakt beperkt tot een straal van 250 kilometer rondom de fabriek. In regio's waar veel fabrieken dicht bij elkaar liggen, zoals in Nederland, waar Kappa 13 golfkartonfabrieken heeft, hebben de verschillende vestigingen hun eigen specialisaties, zoals hoogwaardig bedrukte verpakkingen en kartonverpakkingen voor verse vis of snijbloemen.

De papierfabrieken bedienen een veel groter gebied en hebben daardoor te maken met de wereldhandel in (oud) papier, de bijbehorende import- en exportbewegingen en sterke prijsschommelingen. ,,De markten voor papier en karton houden elkaar in evenwicht. Als de papierprijs laag staat, is dat nadelig voor ons papiersegment, maar gunstig voor onze verpakkingsbedrijven, want die kunnen dan goedkoop inkopen. Een hoge papierprijs is weer goed voor onze papierfabrieken.''

Dat betekent niet dat Kappa Packaging volledig immuun is voor golfbewegingen. De papierfabrieken hebben last van hoge inkoopprijzen van oud papier, onder meer veroorzaakt door de sterk gestegen vraag naar oud papier uit China. De verpakkingspoot kampt in West-Europa met afnemers die door de slechte economie minder verkopen en dus ook minder verpakkingen nodig hebben. De groei in Oost-Europa compenseert dat, zegt Beurskens. ,,De markt als geheel groeit onder normale omstandigheden 3 à 4 procent per jaar.'' In West-Europa is de gemiddelde `verpakkingsconsumptie' 47 kilo per hoofd van de bevolking, terwijl die in Oost-Europa nog maar 25 kilo is. ,,Dus aan die groei komt voorlopig geen eind.''

Door de integratie met Assi Domän zijn de kosten bij Kappa Packaging flink gedaald. De winst voor rente, belastingen en afschrijvingen steeg in 2002 met 7 procent tot 453 miljoen euro. ,,Kappa Packaging is een lage-kostenproducent en in het afgelopen jaar is veel gedaan om succesvol de kosten verder te reduceren.'' Zo is bijvoorbeeld de personeelsbezetting vorig jaar teruggelopen met 600 man, zonder gedwongen ontslagen. Het bedrijf is volgens Beurskens nu ,,klaar voor de toekomst om te profiteren van een economisch herstel''.