Schandalen VS hele kluif voor OM

De strafzaken over de Amerikaanse bedrijfs- schandalen zijn begonnen. Gisteren verscheen Martha Stewart, een naam die in Amerika goede smaak garandeert, voor de rechter.

Hemelsbreed is het amper een kilometer van Wall Street naar Foley Square, het gebied waar de meeste rechtbanken van Manhattan zijn gevestigd. Toch heeft het nog lang geduurd voordat justitie erin geslaagd is hoofdrolspelers in de Amerikaanse bedrijfsschandalen voor de rechter te slepen. Rest de vraag of justitie haar zaak ook hard kan maken.

Gisteren is de relatief simpele strafzaak tegen Martha Stewart begonnen (zie kader). Zij heeft een lifestyle miljardenbedrijf opgebouwd op basis van haar naam, die in Amerika staat voor goede smaak en huishoudelijke perfectie. Achter gesloten deuren worden nu potentiële juryleden opgeroepen en doorgelicht, totdat beide partijen, het openbaar ministerie en Stewarts advocaten, zestien personen vinden die passen in hun strategie. Het OM zal waarschijnlijk kiezen voor eenvoudige New Yorkers die wrok koesteren tegen rijke topmanagers. Stewarts team zal juist op zoek zijn naar bemiddelde Amerikanen die bewondering voor creatieve ondernemers hebben.

Martha Stewart Living Omnimedia, Martha's beursgenoteerde bedrijf, heeft door het schandaal flinke schade opgelopen, en al heeft de 62-jarige Stewart de dagelijkse leiding aan iemand anders overgedragen, zolang de – vermoedelijk slepende – rechtzaak voortduurt zal haar bedrijf eronder lijden.

De vraag rijst waarom Stewart geen deal met het OM heeft gesloten in ruil voor strafvermindering. En die vraag kan ook worden gesteld aan verdachten in de andere schandalen, zoals rond WorldCom en Tyco. Een reden kan zijn dat het OM daar niet voor open staat. Bijvoorbeeld omdat het meent dat de verdachte het OM niet verder kan helpen bij zaken tegen andere verdachten. Voor een verdachte kan het juist een rationele gok zijn om een zaak voor te laten komen. Want nu het ministerie van justitie onder minister John Ashcroft zo'n stevig standpunt tegen witteboordencriminaliteit heeft ingenomen – geholpen door de nieuwe wetgeving op dit gebied – loont het de gevallen bestuurders nauwelijks meer om een deal te sluiten. Ook dan moeten ze de cel in. Een rechtszaak geeft hun de kans hun naam te zuiveren – als ze tenminste worden vrijgesproken, en dat moet volgens de wet gebeuren als er bij de jury gerede twijfel bestaat over hun schuld.

Het meest gehoorde verweer van de duurbetaalde advocaten in de reeks rechtszaken zal vermoedelijk wel zijn: mijn cliënt wist van niets.

En als hij er van af wist, dan met goedvinden van de accountant, het advocatenkantoor, de raad van commissarissen. Openbare aanklagers zullen een `smoking gun' moeten vinden om jury's ervan te kunnen overtuigen dat deze managers met opzet hun onderneming – en daarmee hun aandeelhouders en het publiek – hebben opgelicht.