Rotterdam krijgt man van het volk

In veel opzichten is Sjarel Ex de grote tegenpool van Chris Dercon, de Belg die hij zal opvolgen als directeur van museum Boijmans Van Beuningen. Dercon profileerde zichzelf het liefst als intellectueel en imponeerde in gesprekken graag met citaten van Franse filosofen. Ex daarentegen heeft zich altijd gepresenteerd als man van het volk; als directeur van het Centraal Museum in Utrecht stond hij bekend om zijn laagdrempelige, publieksvriendelijke beleid. Waar Dercon vanwege zijn autocratische manier van besturen regelmatig in conflict raakte met zijn personeel, heeft Ex juist een goede band met zijn medewerkers. ,,Een museum floreert alleen door teamwork en daarin is elke schakel essentieel'', zei hij enkele jaren geleden in deze krant.

Sjarel Ex (Heerlen, 1957) volgde een studie kunstgeschiedenis in Utrecht en studeerde cum laude af op De Stijl-kunstenaar Vilmos Huszár. Vervolgens werkte hij zes jaar lang als freelance-tentoonstellingsmaker, met als bekendse project Century 87, een manifestatie waarbij hedendaagse kunstenaars hun werken tentoonstelden in de straten van Amsterdam.

In 1988 werd Ex op 31-jarige leeftijd aangesteld in Utrecht — als jongste museumdirecteur van Nederland. Het Centraal Museum gold op dat moment als een knus, maar ook wat stoffig museum. Ex wist dat imago in korte tijd op te poetsen, dankzij opvallende en onconventionele tentoonstellingen als Nachtregels (1991), met lichtkunstwerken in het centrum van Utrecht die bij voorkeur in het donker bekeken moesten worden, en Panorama 2000, met reusachtige beelden die vanaf de Domtoren zichtbaar waren.

Ook het Centraal Museum zelf nam Ex onderhanden. Het werd verbouwd en uitgebreid, er kwam een nieuw depot, een kindermuseum en een voorbeeldige bestandscatalogus. De benodigde miljoenen wist Ex eigenhandig bijeen te sprokkelen bij de overheid, maar ook bij bedrijven en particulieren. ,,Er is geld genoeg, als je er maar om vraagt'', luidde zijn adagium. Met die zakelijke instelling wist hij te bereiken dat het Centraal Museum twee keer zoveel eigen inkomsten heeft als subsidie.

Het inhoudelijke beleid van Ex bij het Centraal Museum hield al die tijd het midden tussen spektakel en populisme. Hij presenteerde Nijntje en Wim T. Schippers, maar ook Pipilotti Rist en Charley Toorop. Hij liet het museumpersoneel rondlopen in hippe spijkerpakken van Viktor & Rolf. Hij bracht reclamepotjes en videoclips het museum in tijdens de FFF Videoshow, en had er geen moeite mee de zalen voor die gelegenheid knalroze te schilderen of vol te storten met zand. Het publiek vond het allemaal prachtig en stroomde massaal toe.

Museum Boijmans Van Beuningen kan een `cultureel ondernemer' als Ex goed gebruiken. Het museum kampte de afgelopen jaren met een moeizame verbouwing, interne conflicten en een fraudezaak. Omgekeerd zal Ex zich als een vis in het water voelen in Boijmans, dat net als het Centraal Museum oude en nieuwe kunst, maar ook mode en design onder één dak presenteert. Het is te verwachten dat hoge bezoekcijfers, spektakel en entertainment — begrippen die Dercon verafschuwde — ook in Boijmans de spil zullen worden van Ex' beleid.