Jonge Makhmalbaf filmt leerdicht

Met De appel leerden we haar in 1998 kennen, een zelfverzekerd, beetje drammerig meisje, de dochter van een beroemde Iraanse filmmaker, die zelf haar eerste film had gemaakt. Net als haar vader Mohsen in zijn eerste films, was ook Samira Makhmalbaf prominent in haar debuut aanwezig. Je hoorde haar voor en achter de camera vragen stellen aan de hoofdpersonen van deze geënsceneerde documentaire over twee meisjes die hun hele leven door hun vader in huis opgesloten waren. Samira had met haar film een missie te vervullen. De meisjes werden bevrijd en konden naar school. Ondertussen vertelde De appel ook een universeler verhaal over het verlies van onschuld en het ontwaken van een betrokken blik op de wereld.

De hele familie Makhmalbaf maakt films en als ze even tussen twee projecten in zitten, maken ze films over elkaars films. De nieuwe film van Samira ging vorig jaar in première tijdens het filmfestival van Cannes en volgende week is er in Rotterdam de documentaire Joy of Madness van haar zusje Hana te zien over het maken van At Five in the Afternoon. Daar kijk ik naar uit, want At Five stelt teleur. Het uitgangspunt is formidabel. Plaats van handeling is Kabul, kort na de val van de Taliban. Het is zelfs de eerste film die daar sinds lang is opgenomen en de beelden van een middeleeuwse ruïnestad waar dagelijks nieuwe vluchtelingen terugkeren in bussen, vrachtauto's en voor-elke-oorlogse automobielen zijn fascinerend als sciencefiction. Het is vreemd en bekend en het is niet onze wereld.

Schapen grazen in het ingestorte parlementsgebouw en daar klikklakt ook Nagreh op haar witte pumps door de kale gangen. Ze oefent voor president. Want waarom kan de president van de nieuwe Afghaanse republiek geen vrouw zijn, net als Benazir Bhutto van buurland Pakistan? Elke dag sluipt ze weg uit de openlucht-koranschool waar klagerige gebeden voorzingen wat vrouwen niet mogen en mannen moeten. Ze slaat haar chador terug, schopt haar sloffen uit, en wandelt, nee flaneert gehakt en met een koket wentelende parasol naar een andere school. Daar praten vrouwen over de mogelijkheden om ingenieur te worden, of dokter, of misschien wel president. Dit is het soort beroepen dat beter past bij de politiek-feministische visie van de Makhmalbaf-familie, die ook een eigen school heeft. Samira's tweede film Blackboards (2000) ging over het belang van onderwijs.

At Five in the Afternoon ontleent zijn titel aan een gedicht van Garcia Lorca over de dood van een stierenvechter. Hij is meer leerdicht dan poëzie, ondanks mooie beelden. Volgens programma discussiëren de vrouwen, de dialogen zijn slogans, de film heeft te veel bedoelingen. Nagreh is net zo eigenwijs als haar regisseuse, die een verhaal van haar vader verfilmde. En soms is het makkelijker om je met de vader van Nagreh te identificeren dan met die perfecte, knappe, strijdbare jonge vrouw. De ondergeschoven verhaallijn van de oude man kent namelijk tragiek: hij verliest zijn geloof. Nagreh wint of verliest uiteindelijk niets.

At Five in the Afternoon (Panj é asr). Regie: Samira Makhmalbaf. Met: Agheleh Rezaie, Abdolganbi Yousefrazi, Razi Mohebi, Marzieh Amiri. In: 6 bioscopen