George Bush gaat op alle fronten voluit in de aanval

Bush heeft in zijn State of the Union-toespraak duidelijk gemaakt wie voorlopig de baas is. Een vechtlustige betoog waarin hij de Democraten stevig van repliek heeft gediend.

Binnen 24 uur heeft Amerika de omvang en heftigheid kunnen opmeten van het politieke gevecht dat zich de komende tien maanden voor hun ogen staat te voltrekken. Nadat de Democratische presidentskandidaten de afgelopen dagen in Iowa hun opruiende boodschap kamerbreed konden uitdragen, greep George W. Bush gisteravond de microfoon en maakte duidelijk wie voorlopig de baas is.

Eerste indruk: het wordt een ongemeen intens gevecht over de volle breedte.

Uit alle peilingen blijkt dat president Bush door iets meer dan de helft van de Amerikanen wordt gesteund als het gaat over nationale veiligheid, maar niet in economische en sociale kwesties in eigen land. Nu de Democraten, met dank aan de gisteren in Iowa deerlijk gehavende Howard Dean, hun stem hebben gevonden, staat een democratisch debat voor de deur waarin radicaal verschillende samenlevingen worden verdedigd.

Gisteravond was het eerste openbare salvo van de man die Amerika de afgelopen drie jaar heeft bestuurd. De State of the Union-toespraak is voor Amerikanen een plechtige gelegenheid, die menig geharnaste oppositie-voerder een glimlach en een traan kan ontlokken die onder normale omstandigheden niet worden gegund aan een president van de tegengestelde politieke kleur. Dat was dit jaar ook het geval, maar minder dan normaal. In de schoenen van de president stond de Republikeinse kandidaat, en hij maakte daar nauwelijks een geheim van.

Vorig jaar verspeelde president Bush al iets van die bovenpartijdigheid door in zijn ijver een oorlog tegen Irak aan de man te brengen de inmiddels bekende zestien woorden te spreken over Saddams aanschaf van kernwapen-brandstof in Niger. Die transactie vond nooit plaats en in de afwikkeling van de affaire gooide een medewerker van het Witte Huis de naam van een geheim CIA-agente op straat waarschijnlijk een daad van vergelding jegens haar man, oud-ambassadeur Joe Wilson, die de kwestie-Niger onderzocht en het misbruik ervan in de State of the Union aan het licht bracht. De zaak is nog steeds onopgehelderd.

President Bush bleef gisteren verre van de motieven voor de oorlog, alsof zij radioactief waren. Politiek zijn zij dat ook. Alle als noodzakelijk geschetste binnenlandse en buitenlandse militaire en politie-activiteiten stonden in het teken van de oorlog tegen het terrorisme. Ook Irak. Ook de verlenging van de Patriot Act, die mogelijke terroristen op eigen bodem moet helpen vangen, maar die volgens critici essentiële elementen van de rechtsstaat bedreigt.

Karen Hughes, de eerste spin doctor van het Witte Huis was uit haar semi-pensioen in Texas terug gekomen om deze laatste State of the Union vóór de verkiezingen van 2 november aan de man te brengen. De afgelopen dagen was de toespraak als `sociaal warmer' verkocht, in een poging de Democraten wind uit de zeilen te nemen. Maar in werkelijkheid bleek het een vechtlustige campagne-tekst te zijn, waarin George W. Bush de Democraten op alle fronten van repliek diende.

Het leek of Bush wilde zeggen: die Democratische presidentskandidaten kunnen allemaal mooi kritiek hebben op mijn tocht naar Irak en mijn baanloos economisch herstel, maar ik waarschuw jullie Amerikanen, experimenteer niet met onervaren lieden, deze oorlog is overal en verre van voorbij en de groei is dankzij mijn belastingverlagingen de grootste die we in jaren hebben gezien. De ultra-conservatieve segmenten in zijn achterban wierp hij een grondwettelijk verbod op het homohuwelijk en verdere privatisering van de sociale zekerheid toe.

Zonder een vliegeniersjack aan te trekken (waar John Kerry hem avond aan avond op aanvalt) tooide Bush zich in de kleren van de opperbevelhebber door de vangst van de Saddam Hussein smalend maar niet minder trots naar zich toe te trekken. Toch waren zijn toon en argumentatie verrassend verdedigend. Terwijl sommige van zijn scherpe verwijten aan een onzichtbare Howard Dean gericht leken te zijn, werd voelbaar waarom veel Democraten in Iowa, waar gisteren de eerste Democratische voorverkiezing werd gehouden, zo veel vertrouwen in Vietnam- en Senaatsveteraan John Kerry kregen. Deze rijzige debater wordt door George W. Bush niet zomaar weggesneerd.

Ook die andere vondst van de kiezers in Iowa, de zuidelijke senator-voor-de-eerste-keer John Edwards, kreeg opeens reliëf. Hij hoefde zijn vaste campagne-speech nauwelijks aan te passen om deze State of the Union te bekritiseren als weer een voorbeeld van Bush' voorkeur voor `de Union van de lobbyisten en de vermogende insiders'. ,,Vanavond heeft hij [Bush] niet één voorstel gedaan om een eind te maken aan de twee Amerika's die wij kennen, de twee gezondheidszorgstelsels, de twee belastingrealiteiten. Als hij en zijn vrienden nog vier jaar krijgen, zullen zij Amerika onherkenbaar veranderen.''

De Amerikaanse verkiezingen zijn begonnen.