Duitse financiële elite voor de rechter

In Düsseldorf begon vandaag een rechtszaak waarbij het imago van Duitsland als eerlijke financiële markt op het spel staat. Hoeveel geld is een manager waard?

Het was het spectaculairste overnamegevecht in de recente Duitse geschiedenis. De inlijving in februari 2000 van het industriële conglomeraat Mannesmann, uit Düsseldorf, door het Britse telecombedrijf Vodafone Airtouch. De overnamesom bedroeg 190 miljard euro. Nu krijgt het gevecht een zeker zo spectaculair juridisch vervolg.

In zaal L111 van het Landgericht in Düsseldorf begon vanochtend om half tien een rechtszaak met hoge inzet. Het imago van Duitsland als faire financiële markt kan er een fikse buts oplopen. Prominente leden van de Duitse elite lopen er het risico als zelfzuchtig ontmaskerd te worden. En een van 's lands topondernemers, Josef Ackermann, de bestuursvoorzitter van Deutsche Bank, kan er zijn baan verliezen.

Centraal staat 111.514.794 D-mark. Voor dat bedrag incasseerden managers en ex-managers van Mannesmann destijds premies en pensioenuitkeringen, nadat ze hun verzet tegen de overname door Vodaphone hadden gestaakt. De betalingen kregen de zegen van de raad van toezicht, waarvan onder anderen Ackermann en de voormalige voorzitter van de machtige vakbond IG Metall, Klaus Zwickel, lid waren.

Lieten de managers zich omkopen? Of kregen ze een hoge beloning voor een topprestatie? Met hun aanvankelijke verzet tegen de overname hadden ze de aandelenkoers in vier maanden tijd immers verdubbeld.

Vier jaar later staan de mannen die het geld incasseerden én de mannen die hun fiat gaven aan de transactie terecht. Het openbaar ministerie verdenkt hen van kwade trouw. De betalingen zouden het bedrijf en de aandeelhouders schade hebben toegebracht. Ons treft geen blaam, zeggen de managers. ,,Ik heb me correct gedragen'', zei voormalig Mannesmann-topman Klaus Esser vanochtend, ,,we zijn hier om dat te bewijzen.''

Politici hebben de zaak aangegrepen om de bezoldiging van managers aan de kaak te stellen. ,,Onder de bevolking is de indruk ontstaan dat topmanagers een bedrijf zien als een soort zelfbedieningswinkel. Het is goed als duidelijk wordt of die indruk juist is of niet'', zei de christen-democraat Hartmut Schauerte. Voor de liberale FDP bewijst de affaire opnieuw dat de traditionele invloed van banken en vakbonden in de top van Duitse ondernemingen een belangenconflict oplevert. Bond en bank vertegenwoordigen een eigen belang en moeten tevens oordelen over het management. Dat kan niet goed gaan.

Het Duitse bedrijfsleven stelt daar tegenover dat de premies in overeenstemming zijn met internationale normen. De rechtszaak zou niets anders zijn dan een teken van Duits provincialisme. Duitsland zet zichzelf te kijk, vindt de Zwitser Ackermann. ,,Dit is het enige land waar mensen die een goede prijs voor een onderneming bedingen voor de rechter worden gedaagd'', zei hij vanochtend bij het betreden van de rechtszaal.

De `waarderingspremies' voor de Mannesmann-top baarden ook destijds al opzien. Zo kreeg bestuursvoorzitter Esser een premie van 15 miljoen euro. In de ogen van de meeste werknemers – die tegen de overname waren – iets te veel voor een verloren gevecht. De voorzitter van de raad van toezicht, Joachim Funk, kreeg zelfs een jaar na de transactie nog eens een tegemoetkoming van 3 miljoen euro. De gang van zaken riekte ook een beetje. Accountants tekenden protest aan tegen de betalingen, maar hun bezwaren werden terzijde geschoven. Notulen van vergaderingen van de raad van toezicht werden achteraf bijgeschaafd.

Oorspronkelijk luidde de aanklacht omkoping, maar daarvoor zag rechter Brigitte Koppenhöfer onvoldoende aanleiding. Op kwade trouw, Untreue, staat een maximum straf van tien jaar voor daders, zeveneneenhalf voor medeplichtigen. Om voor kwade trouw veroordeeld te worden is het genoeg als een manager schade heeft toegebracht aan zijn bedrijf. Hij hoeft het geld niet in eigen zak gestoken te hebben.

[vervolg MANNESMANN: pagina 19]

MANNESMANN

Meeste aandacht gaat uit naar Ackermann

[vervolg van pagina 1]

Vandaar dat het verwijt van Untreue ook de toezichthouders treft. De commissarissen worden aangeklaagd voor een ernstig geval van kwade trouw, de managers voor medeplichtigheid aan kwade trouw.

De zaak trekt wereldwijd aandacht. Omdat ook hier de vraag centraal staat wat managers wel en wat ze niet mogen doen. Waar eindigt de handelingsvrijheid van managers? En vanaf welk punt moeten de belangen van aandeelhouders beschermd worden? Belangrijke kwesties, zeker. Maar de interesse in zaal L111 is toch vooral zo groot omdat zelden zoveel klinkende namen uit het Duitse bedrijfsleven samen in de beklaagdenbank zitten.

De meeste aandacht gaat uit naar Ackermann. Voor hem staat veel op het spel. De Duitse pers is al bij voorbaat unaniem: een veroordeling zal hem zijn baan kosten. Ackermann was destijds lid van het presidium van de raad van commissarissen bij Mannesmann, het orgaan dat de premies heeft goedgekeurd. De tijdens publieke optredens altijd goedlachse bankier heeft voor de duur van het proces een villa gehuurd in de buurt van Düsseldorf en een kantoor laten inrichten in het plaatselijke filiaal van Deutsche. Ackermann moet zelf op de zittingen aanwezig zijn. Een half jaar lang, elke woensdag en elke donderdag. Volgens de Duitse toezichthouder op de financiële markten is een dergelijke belasting voor een bestuursvoorzitter nog maar net acceptabel.

Voor Deutsche komt de rechtszaak op een slecht moment. Ackermann heeft de bank ingrijpend gesaneerd, maar rendement en beurskoers blijven te laag. Deutsche is daarom een aantrekkelijke prooi voor een overname. Al weken duiken steeds opnieuw geruchten op dat een Amerikaanse concurrent in Duitsland naar een prooi zoekt. Duitse politici hebben al laten doorschemeren dat ze liever een fusie zien tussen een aantal Duitse beursgenoteerde banken. Eigenlijk kan Ackermann in Frankfurt niet gemist worden.

Daar komt nog eens bij dat Deutsche in nog meer affaires is verstrikt. Deutsche zou zaken hebben gedaan met het Italiaanse Parmalat. Het Amerikaanse dochterbedrijf Scudder zou illegale praktijken van een cliënt gedoogd hebben. En Ackermann's voorganger, Breuer, is onlangs veroordeeld omdat hij het bankgeheim had geschonden door te verklaren dat het mediumimperium van Leo Kirch bij niemand meer krediet kon krijgen. De hoogte van de schadevergoeding moet nog vastgesteld worden.

In totaal staan in Düsseldorf zes mensen terecht. Naast manager Esser en de commissarissen, Funke, Zwickel en Ackermann, ook voormalige stafmedewerker Dietmar Droste die de omstreden afspraken op schrift steld en Jürgen Ladbeck, de vertegenwoordiger van de ondernemeingsraad in de raad van commissarissen.

Van het bedrijf Mannesmann - ooit door Reinhard en Max Mannesmann opgericht als producent van stalen buizen - is overigens niets meer over. Gent was het vooral te doen om de mobiele telefonie, Mannesmann-D2, de tweede aanbieder op de Duitse markt. De rest van het concern - onder andere de luxe horlogemerken IWC en Jaeger-Le Coutre - werd in onderdelen verkocht. De naam Mannesmann is nu eigendom van Salzgitter. In Düsseldorf herinnert alleen het Mannesmannufer nog aan het werk van Reinhard en Max.