Iowa, waar huiskamerpolitiek bloeit

Francis Giunta leidde de caucus-bijeenkomst in het twintigste precinct, dat van Dubuque in Iowa, met vaste hand. Daardoor kon hij tijdig melden dat de ongeveer 200 aanwezige Democraten in zijn zaaltje zes afgevaardigden voor Kerry, twee voor Dean en drie voor Edwards naar de staatsconventie zouden sturen.

Die optelsom leidde gisteravond in heel Iowa tot de aanwijzing van John Kerry, senator voor Massachusetts, als de winnaar van de eerste Democratische voorverkiezing van 2004. Dat was het psychologische effect van de procedure. De nummers twee en drie in Iowa kregen ook stemmen, die opgeteld bij de resultaten in latere voorverkiezingen elders in de Verenigde Staten, wel degelijk een rol kunnen spelen.

Op 1993 plaatsen in Iowa werd gisteravond om half zeven een dergelijke vergadering als die in Dubuque geopend. Doel: het aanwijzen van afgevaardigden die samen bepalen welke 45 gedelegeerden door Iowa worden gestuurd naar de Democratische conventie, die eind juli in Boston officieel bepaalt wie de Democratische uitdager van George W. Bush wordt. De Republikeinen houden dit jaar amper voorverkiezingen; een zittende president krijgt meestal geen serieuze uitdager.

Iowa is van oudsher de eerste staat waar de reeks voorverkiezingen begint. Het is ook de enige staat waar de meningsvorming zo openbaar gebeurt. Iedereen is welkom, maar alleen geregistreerde Democraten werden in iedere bijeenkomst uitgenodigd plaats te nemen aan de tafel of in de hoek aangewezen voor aanhangers van `hun' kandidaat. Daarbij mag men proberen anderen over te halen naar de eigen hoek te komen. Koffie en zelfgebakken chocolate chip cookies mogen daarbij worden ingezet.

Nadat iedereen zijn bestemming heeft gevonden, wordt de stand opgemaakt. Wie bij een `te klein' groepje hoort (minder dan 15 procent), mag een opstelling van tweede keus zoeken. De campagnes van Edwards en Kucinich bleken te hebben afgesproken dat hun mensen in dat geval zo mogelijk naar de ander zouden schuiven; dat leverde Edwards nog de nodige Kucinich-stemmers op. Men mag ook plaatsnemen in de hoek `ongecommitteerden'; die kunnen op de conventie komende zomer op staatsniveau alsnog een keus doen.

Het grappige van het caucus-systeem is dat het een levendige vorm van democratie is, die overigens niet uitgaat van het principe `één mens één stem'. Per caucus staat vast hoe veel afgevaardigden men aanwijst. Dat blijkt de favoriete kandidaten Dean en Gephardt parten te hebben gespeeld: beiden brachten al `hun kiezers' naar de bijeenkomsten, maar de toevloed van kiezers, die niet eerder kenbaar hadden gemaakt dat zij zouden gaan stemmen, gooide alle zorgvuldige rekensommen in de war. En die stemmen gingen voor het overgrote deel naar Kerry en Edwards.