`Ik ga niet voor het verdrag, maar voor gratie'

Nederlandse gevangenen in Thailand wachten gespannen af of het staatsbezoek van Beatrix een uitwisselingsverdrag zal opleveren.

In het beduimelde gevangenisboek staat geschreven dat hij al tien jaar in de Thaise gevangenis Lad Yao zit en nog vijftien jaar heeft te gaan. ,,Welnee'', schalt Nederlander Ronald Derksen vanuit zijn kant van de gescheiden bezoekersruimte, ,,ik heb vijf jaar gekregen. Over een kleine twee jaar ben ik hier uit. Of eerder. Als ik gratie krijg, of misschien als er een uitwisselingsverdrag komt.''

Derksen is een van de vijftien Nederlanders die deze week vanuit hun Thaise gevangeniscel gespannen afwachten of het staatsbezoek van koningin Beatrix aan Thailand de doorbraak is voor een verdrag dat het mogelijk moet maken om gevangenen een deel van hun straf in eigen land te laten uitzitten. De kans op dat verdrag wordt allengs groter, nu minister Bot van Buitenlandse Zaken vandaag bekend heeft gemaakt dat hij donderdag op eigen verzoek een gesprek met de Thaise minister van Justitie heeft over zo'n verdrag.

Derksen durft nog nergens op te hopen. ,,Vanaf dat ik hier zit, hoor ik dat zo'n verdrag er komt'', zegt de voormalige Amsterdamse taxichauffeur. ,,Over dat verdrag en de voorwaarden voor gratie en strafvermindering hoor je hier binnen zo veel geruchten. En daar blijkt dan niets van te kloppen. Ik wil er niet meer naar luisteren. Ik wil niet steeds teleurgesteld worden.''

De onderhandelingen over een uitwisselingsverdrag tussen Nederland en Thailand kwamen eind vorig jaar in een stroomversnelling nadat de zaak van Machiel Kuijt in Nederland veel aandacht kreeg. Kuijt was aanvankelijk vrijgesproken voor betrokkenheid bij drugshandel, moest desondanks in de gevangenis blijven en werd op 31 oktober vorig jaar, zonder dat iemand wist dat er een uitspraak kwam, in hoger beroep veroordeeld tot levenslang.

De omstandigheden in de Thaise gevangenissen zijn zwaar. ,,Een mens blijkt veel te kunnen hebben'', concludeert Derksen, een breedgeschouderde veertiger die zegt in Nederland totaal berooid te zijn geraakt. ,,We slapen met z'n achten in een smerige cel van zes bij vier: vijf liggen aan de ene kant en drie aan de andere, want daar staat de plee. Het eten is slecht, er wordt gevochten en we weten niet waar ons drinkwater vandaan komt. En toch, op de een of andere manier, raak je eraan gewend.''

,,Maar het kan ook zó met je naar beneden gaan. Gisteren ging er weer eentje dood. Een man uit mijn gebouw. Hij had een enorme bobbel onder zijn kaak, maar hij kon nog lopen, dus hebben ze hem niet naar het ziekenhuis gebracht. Wel zijn hier veel minder drugs de laatste tijd en dus ook minder aidsdoden. Nigerianen zorgden voor alle drugs – met zijn tienen op een rijtje, naald in je arm, er uit en doorgeven. Maar kort geleden gingen er in één keer ruim driehonderd naar huis. Dankzij een verdrag tussen Nigeria en Thailand.''

De Thaise regering heeft met verschillende landen al afspraken gemaakt over het uitwisselen van gevangenen. Met die verdragen maakt Thailand zijn overvolle gevangenissen iets leger. Van echte uitwisseling is geen sprake: tussen 1984 en 2001 zijn slechts vier Thai van een buitenlandse naar een Thaise gevangenis overgeplaatst, tegen 239 andersom.

In november vorig jaar liet de Thaise regering weten dat het staatsbezoek deze week de ideale gelegenheid zou zijn voor de beide regeringen om een verdrag te tekenen. Minister Bot zei vanmorgen dat er duidelijk sprake is van een stroomversnelling in de onderhandelingen, maar hij gaf direct aan niet te verwachten dat zijn onderhoud met de Thaise minister van Justitie direct een zichtbaar resultaat zal opleveren. Vooral het verschil in strafmaat is een probleem. Zo staat in Thailand bijvoorbeeld de doostraf op de smokkel van heroïne.

Die straf geldt voor twee Chinese Nederlanders E. Tang en A. Yang die in een drugszaak rondom een grote hoeveelheid heroïne aanvankelijk werden vrijgesproken, toch in de gevangenis moesten blijven en in hoger beroep tot de kogel werden veroordeeld. Hun zaak alleen al maakt het formuleren van een verdrag lastig. Want hoe kun je een deel van je doodstraf in een land uitzitten waar de doodstraf niet bestaat? Zouden de twee gratie krijgen en hun doodstraf omgezet zien in een gevangenisstraf, dan kunnen ze een deel daarvan in Nederland uitzitten. Maar bij een gratieverzoek hoort een bekentenis en een gratieverzoek kan altijd worden afgewezen.

,,Ik heb het er er al zo vaak met Nederlandse jongens hier over gehad'', zegt Derksen, ,,als ze voor dat verdrag gaan, moeten ze bekennen – al zijn ze onschuldig – of stoppen met hun zaak. Er zitten zoveel haken en ogen aan: kom ik in aanmerking? Hoe lang duurt het voordat ik aan de beurt ben? Hoe lang zit ik nog in Nederland? Maar vooral: krijg ik dan ook een strafblad in Nederland?

,,Ik kan beter wachten tot augustus. Dan wordt de Thaise koningin 72 en dat is zes keer twaalf en met elke twaalfde verjaardag van de koning of de koningin krijgen veel gevangenen amnestie. Als ze tenminste bekend hebben. Dat heb ik. Ik ben gepakt voor creditcardfraude en kreeg één jaar voor elke valse creditcard die ik bij me had. Dat was bij mijn eerste poging om er iets mee te kopen. Juwelen, waren dat. Weet je voor hoeveel? Drieduizend baht, zeg maar 60 euro.''