Hoofddoekje verwart Frankrijk

Het verbod op het dragen van hoofddoekjes en andere `opzichtige' religeuze tekens op openbare scholen in Frankrijk zorgt alom voor verwarring. Zowel voor- als tegenstanders wringen zich in allerlei bochten om hun standpunten te rechtvaardigen.

Het aanstaande verbod op het dragen van `opzichtige' religieuze tekens op openbare scholen in Frankrijk heeft zijn eerste opzichtig averechtse effect geboekt, precies zoals critici van het wetsvoorstel steeds voorspeld hebben. Islamitische hoofddoeken zullen in het nieuwe schooljaar waarschijnlijk inderdaad niet meer te zien zijn op scholen, maar het voorlopige resultaat van een wet-in-wording die de scheiding tussen kerk en staat beoogt te onderstrepen was dat afgelopen zaterdag ter gelegenheid van een demonstratie ertegen moslimmannen massaal op straat lagen te bidden.

Wie wind zaait, zal storm oogsten – dat is de door menigeen verwoorde onheilstijding waarvan de contouren zich inderdaad beginnen af te tekenen. Maar, om het beeld nog even vast te houden, de storm is onstuimig en waait uit veel richtingen. Met andere woorden: de verwarring is totaal.

Zo is iedereen het erover eens dat de demonstratie van afgelopen zaterdag niet representatief genoemd kan worden voor de geestesgesteldheid van de overgrote meerderheid van de Franse moslimgemeenschap. Er liepen zichtbaar fanatici en fundamentalisten mee in de optocht, en er liepen zonder enige twijfel veel vrouwen mee die op last van hun omgeving riepen dat de hoofddoek ,,mijn'' keuze is – maar het ging slechts om 0,8 of zelfs 0,6 procent van de moslimgemeenschap, zoals tegenstanders van de demonstratie onmiddellijk voorrekenden. Een wel zéér kleine minderheid.

Maar het is een minderheid die, al naar gelang the eye of the beholder, verontrust dan wel hoop biedt. En zelfs zo eenduidig ligt het niet. De Moslimraad, die deelname aan de demonstratie had afgeraden uit zorg voor de gemoedsrust van de `burger' (lees: de autochtone Fransman), heeft reden tot tevredenheid over de geringe opkomst. Maar van tevredenheid is geen sprake, integendeel, men is geschokt en bleek van zorg. De verdeeldheid van de Raad is immers onbarmhartig aan het daglicht getreden.

In flagrante strijd met het officiële standpunt hebben verschillende grote groeperingen binnen van de Raad actief meegewerkt aan de voorbereiding van de demonstratie. Ze hebben zich geëncanailleerd met de organisator, de radicale Parti des Musulmans de France en met de leider daarvan, Mohamed Latrèche, die het klaarspeelt om van iedere drie zinnen die hij uitspreekt er twee antisemitisch van toon of inhoud te laten zijn en de derde opruiend in het algemeen.

De vorig jaar met veel duwen en trekken tot stand gekomen Raad houdt zich voornamelijk onledig met overleven. Geconfronteerd met de radicale stromingen heeft de liberale mufti van Marseille, Soheib Bencheikh, opnieuw gedreigd met opstappen. Volgens hem is alles in de Raad vertegenwoordigd, van ,,transnationale'' bewegingen via de Marokkaanse overheid tot die van Algerije, behalve ,,dat waar het om gaat: een islam die Frans wil zijn''.

Maar de verwarring heerst ook bínnen het kamp van tegenstanders en neemt zelfs bizarre vormen aan. Hassan Iquioussen, vertegenwoordiger van de radicale vleugel van de Moslimraad heeft tegen het wetsvoorstel gedemonstreerd – maar hoopt tegelijkertijd dat de wet wordt aangenomen. Die is in zijn ogen weliswaar ,,racistisch'' maar ook, en zelfs om die reden, ,,politiek nuttig'': ,,moslims treiteren'' helpt volgens hem tegen de opkomst van het extreemrechtse Front National.

Sla me, opdat ik niet geslagen worde.

Voorstanders van de wet wringen zich onder druk van de omstandigheden in vergelijkbare bochten. Er zijn er die per se willen dat de hoofddoek uit de scholen verdwijnt, maar er ook van overtuigd zijn dat de opmars van diezelfde hoofddoek op straat van de weeromstuit zal verhevigen. Anderzijds heeft de demonstratie van zaterdag gematigde voorstanders geradicaliseerd. Hoe klein die ook was, het ging om fundamentalisten. Daardoor is er geen plaats meer voor nuances: nu terugdeinzen betekent hun overwinning.

De leider van de rechtse meerderheid in de Assemblée, het Franse parlement, heeft er gisteren nadrukkelijk aan herinnerd dat er geen stemconsigne geldt, gezien het ethische gehalte van de kwestie. Ook dat is een teken van verwarring. De rechtse parlementariër Claude Coasguen spreekt veelbetekenend van de ,,onverwachte gevolgen van een debat dat ten doel had de tolerantie te bevorderen, maar uitmondt in een klimaat waarin racisme, antisemitisme en geweld overheersen''.