Een pen voor in alle standen

Zondagavond was-ie nog op tv: 2001, de beroemde science fiction film van Stanley Kubrick. In een van de eerste scènes zit een ruimtepassagier in zijn stoel te slapen. Hij heeft zijn seat belts om, en dat hij in gewichtloze toestand verkeert is eigenlijk maar aan één ding te zien: zijn pen zweeft door de cabine. Een behulpzame ruimte-stewardess wankelt op magnetische schoenen naderbij, plukt de pen uit de lucht en gespt hem weer behoedzaam in de borstzak van de slapende reiziger.

Maar wat voor een pen was dat? Een pen die het in gewichtloze toestand ook doet? Dat kan toch niet?

Toch wel, zo blijkt bij een bezoek aan de pennenzaak. Die pen bestaat. Hij zit in een mooi doosje en hij heet toepasselijk Spacepen. De Fisher Spacepen. Een balpen die al bijna veertig jaar geleden is uitgevonden door de Amerikaanse technicus Paul Fisher. Toen in de jaren zestig de mensen voor het eerst door de ruimte gingen vliegen, begreep hij meteen dat er dan wel een speciale pen moest komen. De inkt zou onder druk in de stift moeten zitten, want van de zwaartekracht die in normale omstandigheden de inkt naar beneden stuwt moet je het in de ruimte niet hebben.

Die druk was wel een aardig idee, maar hoe voorkwam je dat die inkt er ook uitgeduwd wordt als je eens niet aan het schrijven bent?

Dat was nog een hele klus. Maar Fisher slaagde er uiteindelijk in het kogeltje aan het einde van de stift zó nauwkeurig in de stift op te sluiten dat de speciale inkt van de spacepen er niet langs lekte, ondanks het feit dat die inkt met een heel klein gaspatroontje op bijna 2,5 atmosfeer wordt gehouden.

Het resultaat was een pen die het in alle omstandigheden doet: op zijn kop, onder water, in hevige kou en extreme hitte. Het verhaal gaat dat de Russen, toen ze van het miljoenen verslindende project hoorden, meedeelden dat hùn kosmonauten altijd met een potloodje schreven.

Voor de niet-ruimtereizende mens is zo'n pen ook handig: wie in bed zijn dagboek wil bijhouden kan er rustig op zijn rug bij blijven liggen. Er hangt wel een prijskaartje aan dit comfort: 32 euro.

Toch bij de pennenzaak, dus even rondgekeken naar andere ontwikkelingen op het pennenfront. De Ergonomix van Pentel drong zich al gauw op. De pen (in het tekeningetje hierbij afgebeeld) heeft een dik en zacht onderkantje waarin het prettig vastgrijpen is. Verder kan een nylon hulpstukje langs de pen omhoog en omlaag gedraaid worden, zodat de pen op het juiste punt tegen de handpalm kan rusten. In de pen zit een vulling met een gel-achtige inkt en dat heeft een zeer gemakkelijk schrijfgedrag tot gevolg. De Ergonomix (tien euro) wordt aanbevolen voor mensen die veel moeten schrijven en mensen met storingen in de fijne motoriek.

Als zodanig zou je ook Parkinson-patiënten kunnen karakteriseren, maar voor hen is een gewone pen meestal niet weggelegd. Het trillen is niet het ergste probleem, het is meer de kramp waarin veel Parkinson-patiënten na een paar woorden belanden en die hen belet verder te schrijven. Toch is er ook voor hen een pen ontwikkeld, de Dynamic Liner geheten. Gemiddeld heeft een op de vijf patiënten er baat bij. Het is een wat dikkere pen dan normaal, en er zit een klein elektromotortje in dat met behulp van een excentriek een trilling produceert van 80 herz. Die trilling heeft een ontspannende werking, zodat de patiënt langer kan doorschrijven.

De Dynamic Liner is ontwikkeld door het bedrijf Exakt Fijnmechanika in Dokkum, en het was een idee van een Parkinsonpatient die merkte dat hij na het werken met een trillende schuurmachine tot veel meer in staat was dan daarvoor. De pen is niet in de winkel verkrijgbaar, maar wel via de fabrikant (exaktfijnmechanika@tref.nl). Misschien is-ie wel nuttiger dan de spacepen.

[oosterbaan@nrc.nl]