VS vragen sceptische VN om Irak-hulp

De Verenigde Staten en Iraakse vertegenwoordigers zullen vandaag de Verenigde Naties om hulp vragen bij de redding van het Amerikaanse plan op 30 juni de macht over te dragen in Irak.

Dit gebeurt in New York tijdens een speciaal beraad van een Amerikaans-Iraakse delegatie, bestaande uit Amerika's bestuurder in Bagdad Paul Bremer en leden van de Iraakse regeringsraad, met VN-secretaris-generaal Kofi Annan. Het Amerikaanse plan, op 15 november overeengekomen met de Iraakse regeringsraad, is serieus in gevaar door verzet van Iraks belangrijkste geestelijk leider, groot-ayatollah Ali Sistani. Hij wil dit jaar nog directe algemene verkiezingen houden en anders dan de VS niet eerst regionale kiesbijeenkomsten die moeten leiden tot een overgangsparlement en vervolgens een interim-regering. Sistani kreeg vorige week en vandaag massale steun van demonstranten.

Volgens diplomaten zullen Bremer en de Iraakse gezanten, onder wie een vertegenwoordiger van Sistani, de VN vragen om de shi'itische leider te overtuigen van de juistheid van hun plan en mee te werken aan een mogelijk compromis. In Amerikaanse ogen kan Annan een VN-team sturen, zoals hij ook een team stuurt om de veiligheidssituatie te onderzoeken. Sistani weigert Amerikaanse diplomaten te ontvangen, maar heeft wel VN-gezanten gesproken.

De VS willen ook VN-hulp bij de verkiezingen en de machtsoverdracht. VN-chef Annan heeft Sistani al laten weten directe verkiezingen deze zomer onhaalbaar te achten wegens tijdgebrek. Na spoedoverleg met president Bush afgelopen vrijdag in Washington zei Bremer dat de VS bereid te zijn hun plan aan te passen. Maar de VS gaan niet zover dat ze de algemene verkiezingen, voorzien voor 2005, willen vervroegen en houden vast aan de deadline van 30 juni voor de machtsoverdracht.

De hamvraag bij het overleg van vandaag is volgens VN-diplomaten of de VS bereid zijn macht af te staan aan de VN in Irak. De `vitale rol' die de regering-Bush vóór de oorlog aan de VN beloofde, was niet meer dan een bijrol tot de VN zich in oktober uit Irak terugtrokken wegens de bomaanslagen. Als de VN willen terugkeren, dan zal Bremer zo goed als zeker gezag moeten afstaan. In VN-kring bestaat twijfel over de Amerikaanse bereidheid daartoe.

Of het de VS nu lukt hulp te krijgen van de VN, staat niet op voorhand vast. In de VN-top en onder lidstaten bestaan gemengde gevoelens. Enerzijds willen Annan en lidstaten zich constructief opstellen na het conflict over de oorlog. Anderzijds bestaat de angst dat de regering-Bush de VN slechts wil gebruiken voor het doordrukken van haar eigen plan en het krijgen van Iraakse en internationale legitimiteit, en mogelijk als zondebok als het fout loopt; zeker nu dit een verkiezingsjaar in de VS is.

VN-chef Annan wil volgens diplomaten voor een terugkeer eerst enkele politieke- en veiligheidsvragen beantwoord zien. Hij wil volledige ,,duidelijkheid'' over de VN-rol. De veiligheid moet gewaarborgd zijn. En de VN-rol moet zo inhoudelijk zijn, dat het de risico's waard is, zo zeggen VN-diplomaten. Volgens diplomaten liggen besluiten vandaag nog niet voor de hand. Annan, Bremer en de Iraakse roulerend voorzitter van de regeringsraad Pachachi kunnen elkaar later deze week mogelijk weer ontmoeten bij het World Economic Forum in Davos.