Verrassingsmuziek

,,Ik probeer me als componist altijd voor te stellen hoe een stuk door het publiek wordt ervaren, en visualiseer daarbij dan zo veel mogelijk alle details. Een luidruchtige en dronken menigte op Lowlands eist een andere aanpak dan een klassiek concertpubliek, maar het doel van mijn muziek is hetzelfde. Ik wil de luisteraar het gevoel geven dat hij een rol speelt in het concert, en niet slechts observator is.''

Voor componist Merlijn Twaalfhoven (Wapserveen, 1976) zijn klank en ruimte één geheel. Hij experimenteerde met concerten op onverwachte locaties als een scheepswerf of de duinen en prikkelt de zintuigen van de luisteraar in totaaltheateravonden. Een voorbeeld daarvan is het jaarlijkse evenement `La nuit n'est pas un chocolat', waarvan op 9 maart een nieuwe editie kan worden meegemaakt in Paradiso, Amsterdam. Voor het 25-jarig jubileum van Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht componeerde Twaalfhoven Bâtiment passagé, dat zaterdag door musici van het Radio Symfonie Orkest wordt uitgevoerd voorafgaand aan het avondconcert met werken van Brahms, Wagenaar en Schat.

,,Bâtiment passagé (Het vluchtige gebouw) is bedoeld als spiegel van Muziekcentrum Vredenburg. Niet alleen van de muren en het beton, maar ook van de interactie van de mensen die er luisteren en spelen. Ik heb de cirkelvorm van het gebouw zo veel mogelijk proberen te benadrukken, door musici op te stellen in alle zaaldeuren. Als je in de zaal zit, hoor je de architectonische ruimtelijkheid. Een lichtplan zal die indruk nog versterken.

,,De ruimte is zeer belangrijk voor hoe muziek wordt beleefd. In een concertzaal luister je pas als de musici zijn begonnen met spelen het stemmen en gedruis daarvoor tellen niet mee. Ik vind het interessant die conventies open te breken, en het publiek een `totaalervaring' te bieden. In Paradiso heb ik daartoe ooit geuren, kappers en masseurs aan het concert toegevoegd, omdat ik dat vond passen bij het gebouw.

,,Bâtiment passagé is minder extreem. Het stuk is een opwarmer voor het `echte' avondconcert, dus heb ik gekozen voor een simpele, fragmentarische opzet. `Knap' of `ingewikkeld' is voor goede muziek geen doel op zich, al denken veel componisten daar anders over. Ik wil vooral communiceren. Muziek zonder `ontvanger' bestaat niet niet écht. Laatst heb ik voor een compositie 85 koorzangers tussen het publiek in de zaal geposteerd. Die begonnen aan het eind mee te zingen. Dat vond het gewone publiek een heel intense ervaring; eindelijk versmolt men echt met wat er gebeurde.

,,In contouren zijn mijn ideeën over muziek vrij vroeg ontstaan. Maar toen ik in contact kwam met Japanse muziekesthetiek, was er meteen herkenning. Natuurlijk is de Westerse concert- en muziektraditie ongelooflijk belangrijk. Ik wil daaraan ook niet tornen. Maar er is meer. Mijn La nuit n'est pas un chocolat zal op 9 maart weer een mix bieden van serieuze composities en meer terloopse elementen, waarin ook amateurs en kinderen een rol kunnen spelen. Dat streven naar gelijkwaardigheid tussen geluid en bijgeluid herkende ik in Japan. Daar zijn de ruisende bijgeluiden van een instrument net zo belangrijk als de pure tonen.

,,Ik heb in het verleden verschillende vrienden meegenomen voor hun eerste klassieke concert. Zij voelden zich verlegen en onwelkom. Telefoon uit, niet hoesten! Het is toch ook raar dat het publiek bij een klassiek concert aanwezig mag zijn, maar dat de muziek met die aanwezigheid geen rekening houdt hoe goed ook? Ik wil aan simpele ideeën over de vorm en presentatie van muziek inhoud geven met goede noten.''

Radio Symfonie Orkest o.l.v. Hartmut Haenchen met werk van Twaalfhoven. Wagenaar (ouverture De getemde feeks), Schat (Etudes voor piano en orkest) en Brahms (Vioolconcert). Solisten: Julia Fischer (viool), Martijn van den Hoek (piano). 24/1 Vredenburg, Utrecht. Res. (030) 2314544. Inl. www.groovymusic.nl. Radio 4: 23/1, rechtstreekse uitzending van een galaconcert.