Sluipende besluitvorming

Voor het eerst sinds veertig jaar heeft een voorzitter van de Europese Commissie een officieel bezoek gebracht aan Turkije. Romano Prodi, de huidige commissievoorzitter, sprak met de regering van premier Erdogan en verklaarde na afloop dat Turkije indrukwekkende vooruitgang boekt in zijn toenadering tot de Europese Unie. De Europese regeringsleiders hebben zich ertoe verplicht eind dit jaar te bepalen of Turkije voldoet aan alle voorwaarden om te beginnen met onderhandelingen over Turkse toetreding tot de Unie. Dat is een kwestie van vérstrekkende betekenis. Turkije is een groot land, strategisch gelegen, het telt met tachtig miljoen mensen meer inwoners dan de tien landen die in mei toetreden bij elkaar, het is ook armer dan de nieuwe toetreders en er zijn onloochenbare historische, culturele en religieuze verschillen. Die zijn niet onoverbrugbaar, maar het gaat om aanzienlijk meer dan een bruggetje slaan over de Bosporus.

De EU heeft de gewoonte fundamentele kwesties stapsgewijs door te voeren. Dat heeft te maken met het stroperige besluitvormingsproces van vijftien soevereine staten die samen de Unie vormen. Zo lijken de interne markt en de monetaire unie na jaren van technische onderhandelingen voor het publiek min of meer terloops tot stand te zijn gekomen. Bij iedere volgende stap wordt verwezen naar wat eerder is afgesproken en aldus geeft de onomkeerbaarheid van het proces de legitimatie van het eindresultaat. Ook in Nederland hebben politici de gewoonte om het Europese debat pas te beginnen als het eigenlijk al door de voldongen feiten achterhaald is.

In het geval van Turkse toetreding tot de EU dreigt een proces van sluipende besluitvorming. Aangezien Turkije zich in 1987 heeft aangemeld als kandidaatlid en de Europese leiders in 1999 hebben toegezegd dat er in 2004 een besluit zal worden genomen, wordt er naar het verleden verwezen om vast te stellen dat er eigenlijk niets meer aan te doen valt. Zo beweerde de Nederlands minister van Buitenlandse Zaken Bot dat het te laat is om tegen de Turken te zeggen dat ze niet bij de club passen. De bewindsman loopt te hard van stapel. Er bestaan te veel aarzelingen over Turkije in de EU om toetreding volgens het principe van de rijdende trein te laten verlopen. Niet de verwijzing naar de onvermijdelijkheid van eerdere toezeggingen, maar een kritische opstelling aan de hand van de criteria die de EU heeft opgesteld blijft de juiste procedure.