`Praten over discriminatie is nodig'

VVD'er Blok leidde het onderzoek naar dertig jaar integratie. Het beleid is niet mislukt, vindt hij, maar het debat over allochtonen mist precisie.

Hij noemt het de ,,toegevoegde waarde'' van de bezoeken die de parlementaire onderzoekscommissie integratiebeleid aan het land bracht: de ontdekking van de heftigheid waarmee in het land gesproken wordt over discriminatie. Commissievoorzitter Stef Blok spreekt van een ,,opvallend verschil'' met de politieke discussie, waarin het thema discriminatie ,,bijna afwezig'' is. Dat moet veranderen, vindt hij.

Discriminatie is niet de enige verklaring voor de problemen met integratie. ,,Maar het bestaat, ook onder bijvoorbeeld Nederlandse werkgevers'', zegt Blok. ,,Wij zeggen: leun nou niet achterover door te zeggen dat wij in Nederland op dit gebied heilig zijn.''

Vanmorgen presenteerde de commissie-Blok haar bevindingen na negen maanden onderzoek. Hij is er niet warm of koud van geworden, zegt Blok, dat CDA, VVD, SP en LPF de afgelopen weken al hardop de conclusie trokken dat de integratie mislukt is. ,,Als een onderwerp gewoon leeft, gaan we niet tegen politici zeggen: je mag niks zeggen. Dat kun je niet verhinderen.'' Ook in de commissie zijn ,,stevige discussies'' gevoerd, zegt Blok.

U concludeert niet dat de integratie mislukt is. Bent u, om met CDA-fractieleider Verhagen te spreken, naïef of onwetend?

,,We zijn heel erg precies. Er zijn grote groepen die vaak door eigen inspanning en hier en daar door beleid heel goed terecht zijn gekomen. Dat is een indrukwekkende prestatie van deze allochtonen zelf en de mensen om hen heen. Een bekende zin is: met de meerderheid gaat het goed. De ontwikkelingen zijn hoopgevend, maar de verschillen op veel terreinen zijn zeer meetbaar en opvallend. Wij zeggen dat op veel terreinen te weinig daadkrachtig is gehandeld. De noodzaak van inburgering en taalonderwijs bijvoorbeeld is lange tijd genegeerd. Er is geen enkele reden om achterover te zitten en te zeggen: het is klaar. Maar de discussie moet precies zijn. Je kunt per deelterrein aangeven welke effecten je ongeveer mag verwachten, daar is opvallend veel literatuur over: de gemengde scholen, gemengde wijken, arbeidsmarktbeleid. Er zit nergens een gouden sleuteltje tussen. Maar met dit rapport op tafel zijn politici verplicht in de vervolgdiscussie over het integratiebeleid duidelijk aan te geven op welke terreinen ze aan welke knoppen willen draaien en welke effecten ze daarvan verwachten.''

Maar wilt u ook fundamentele discussies, zoals over Grondwetsartikel 23 over de vrijheid van onderwijs?

,,Wij wijzen op álle oorzaken van de segregatie in het onderwijs. De twee hoofdoorzaken zijn wat ons betreft het verschijnsel dat er gekleurde wijken zijn en de keuzevrijheid. Maar we concluderen tevens dat artikel 23 door sommige scholen wordt gebruikt om de keuzevrijheid in feite te beperken en selectie toe te passen.

[vervolg BLOK: pagina 6]

BLOK

'Godsdienst is nadrukkelijk privé-terrein'

[vervolg van pagina 1]

,,Dat kunnen bijzondere christelijke scholen zijn, of islamitisch onderwijs. Wij zeggen: gemeenten, maak nu afspraken met scholen om te zorgen dat artikel 23 wordt gebruikt zoals het bedoeld is: voor keuzevrijheid. Wij zeggen niet: verander de Grondwet. Maar wij realiseren ons dat met de aanbeveling die wij doen, de discussie losbrandt.''

Loopt de commissie niet achter de maatschappelijke discussie aan? U gaat niet in op de plannen in Rotterdam voor een `inkomenshek' rond de stad.

,,Zo'n aanbeveling doen wij inderdaad niet, maar wij constateren wel dat van gewengd wonen een positief effect uit kan gaan. En wij wijzen op een aantal maatregelen dat je kan nemen, van gevarieerd bouwen tot het maken van afspraken met de randgemeenten. Wij doen aanbevelingen die dicht komen bij wat Rotterdam wil. Wij pleiten ook voor experimenteerruimte in de wet, daar moet Rotterdam goed mee uit de voeten kunnen. Maar wanneer wij deze plannen van Rotterdam niet overnemen, betekent dat, dat de commissie er niet van overtuigd is dat ze per saldo effectief zijn.''

Maar van de commissie werd ook een fundamentele analyse verwacht, bijvoorbeeld van de invloed van de ontzuiling op het integratiebeleid.

,,Daar doen we ook uitspraken over. Wij constateren bijvoorbeeld dat de opzet van minderhedenorganisaties voor een groot deel het gevolg is van de wijze waarop de Nederlandse overheid ze heeft aangestuurd. Er zijn ook organisaties die kopieën zijn uit het land van herkomst. Maar per saldo zeggen we dat er nauwelijks een verband is aan te tonen tussen die activiteiten en de integratie van individuen.''

In het rapport is sprake van een `Nederlandse islam'. Pleit u daarvoor?

,,Nee, wij zeggen dat godsdienst nadrukkelijk privéterrein is. Wij kijken wel met enige verbazing naar semi-overheidsorganisaties uit het buitenland die de Nederlandse imamopleiding tegenhouden. Dat is belemmerend voor de integratie.''

Maar wat moet daaraan gebeuren, behalve verbazing tonen?

,,Ik kan me voorstellen dat de Nederlandse overheid daarover in gesprek treedt. Maar op dit gebied doen we verder geen concrete voorstellen.''

Kunt u, behalve het onderwerp discriminatie, meer verschillen noemen tussen het politieke debat en de discussies in het land?

,,Wat in het land sterk naar voren komt, is wat mensen eigenlijk merken van beleid en hoe ze dat beleven. De gesprekken in de grote steden gingen vaak over leefbaarheid. Mensen willen dat het veilig is en schoon dat heeft niet eens direct met integratie te maken. Maar als de overheid mensen niet het gevoel geeft dat ze die zorgen deelt, blijf het beleid steken in nota's. Dan worden mensen terecht boos. En dat speelt ook in de wijken waar de integratieproblematiek leeft. Als mensen elkaars taal niet spreken, is het lastig om te zeggen: morgen moeten de vuilniszakken naar buiten.''