...maar pers ging te ver

De normen van de pers zijn uitgehold en daarom moet er toezicht komen. Dat is goed voor de democratie, vindt Maurits Barendrecht.

De manier waarop publieke figuren als Rob Oudkerk en hun gezinnen worden behandeld, is schrijnend. Het is bovendien slecht voor de democratie als wij onze bestuurders op dit soort informatie beoordelen. Ook deze krant leverde een bijdrage in de offering van Oudkerk door in het commentaar van 15 januari om zijn aftreden te vragen.

Wat zijn de excuses voor respectloos omgaan met het privé-leven van mensen als Oudkerk? Een publiek persoon moet ook in zijn privé-leven kunnen worden gevolgd, omdat dit signalen oplevert voor zijn publieke functioneren. Dat is zwak. In zijn privé-leven is hij als veel anderen. Het is onaannemelijk dat er een verband is tussen zijn surf- en snuifgedrag en zijn publieke functioneren als wethouder. En: als iemand matig functioneert, dan moet dat toch veel directer aan te tonen zijn?

Het tweede excuus is dat de publieke figuur in goede tijden de media nodig heeft en gebruikt, ook met inkijkjes in zijn privé-leven, en zich in slechte tijden net zo moet laten zien. Laten we eerst vaststellen dat die inkijkjes in gelukkige gezinnen zowel de media als de publieke figuur voordeel opleverden. En dan dat we die zogenaamde impliciete toestemming heel goed expliciet kunnen maken. Als een blad een interview geeft, of een reportage maakt, kan het er bij bedingen dat ze alles wat ze later over iemand vinden, mogen publiceren. En misschien moeten de echtgenoten en de kinderen dat dan ook maar ondertekenen. Dan weet iedereen waar hij aan begint.

Het derde excuus is dat het publiek het wil. Dan zijn er nog excuses in de trant van: informatie is al publiek of gaat het worden, of de publicatie is zelf een nieuwsfeit.

Wat een onuitgesproken motief is van veel media, kan niet beter worden aangetoond dan met het voorbeeld van de topambtenaar van justitie. Niemand is ooit in zijn functioneren geïnteresseerd geweest. Alleen op het moment dat er iets met sex over hem te vertellen was, werd hij een rel en dus nieuws. Lekker sappige informatie verkopen, en de media waarvoor dat geen kernactiviteit is, moeten wel meegaan om te voorkomen dat klanten weglopen naar media met sappiger berichten. Met controle op gezagsdragers heeft dit alleen nog in de verte te maken.

In de concurrentiestrijd om onthullingen en sappig nieuws moeten duidelijke regels ervoor zorgen dat media respectvol met mensen, hun reputatie en hun privacy omgaan. In Duitsland en Frankrijk zijn seksleven, huiselijk leven, ziekte en vergelijkbare persoonlijke ellende ondubbelzinnig beschermd. Hoe de grenzen precies getrokken moeten worden, is lastig, maar grenzen moeten er zijn. Het zal een hele toer zijn om die normen er weer in te krijgen.

In zijn rapport over normen en waarden beschrijft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid heel precies hoe algemeen gedragen normen kunnen verwateren, als steeds meer mensen ze gaan overtreden en daar niet op wordt gereageerd. De normen voor de pers zijn uitgehold. Daarom moet er nu effectief toezicht komen.

Het is goed voor de democratie als er betere spelregels komen voor de pers. Het genre politieke verslaggeving bestaat nu vooral uit incidentjes, shotjes van 30 seconden, en veel gepraat over gelukt of mislukt beleid. De kiezer, die steeds vaker op personen stemt, heeft recht op veel betere informatie over die personen: hoe zij leiding geven bijvoorbeeld, of hoe zij binnen hun organisatie een voorbeeld zijn.

Een begrensde informatievrijheid kan prachtig worden benut om `Den Haag Vandaag' te vernieuwen. Laten we ze veel intiemere dingen over hun werk vragen, kleine fouten niet uitvergroten, en ze thuis helemáál met rust laten.

Prof.mr. M. Barendrecht is hoogleraar Privaatrecht aan de Universiteit van Tilburg.