`Iedere dag stem ik mijn geest, zoals mijn viool'

De Russische violist Maxim Vengerov heeft dit seizoen `Carte Blanche' in het Amsterdamse Concertgebouw. Na een eerste optreden en een masterclass presenteert hij zich binnenkort in een aantal concerten als kamermuziekspeler, barokviolist, altviolist, dirigent, orkestmusicus en als solist in Beethovens Vioolconcert, `het mooiste concert ooit geschreven'.

Toen hij een jongetje van vier was, werd zijn leven geregeerd door twee dingen: vioolspelen en met zijn driewielertje rondrijden op de binnenplaats van zijn ouderlijk huis in Novosibirsk, Siberië. Een kwart eeuw later wordt Maxim Vengerov (1974) internationaal gezien als de `leading violinist of the world', en reist hij de hele wereld rond met zijn `Kreutzer' Stradivarius.

Maxim Vengerov droomt ervan om op een Harley Davidson door Amerika te crossen, op weg naar de Grand Canyon en de Rocky Mountains. Maar helaas heeft hij daar voorlopig geen tijd voor, want Vengerov speelt over de honderd concerten per jaar in alle werelddelen.

In het kielzog van muzikale grootheden als de cellist Yo-Yo Ma, violist Gidon Kremer en pianist Murray Perahia, kreeg Vengerov van het Amsterdamse Concertgebouw dit seizoen `carte blanche' om zijn eigen VIP-serie samen te stellen. In september introduceerde Vengerov zichzelf als een onstuimige virtuoos met een oude zigeunerziel in Lalo's Symphonie espagnole en als lyrische dichter in het Vioolconcert van Mendelssohn. In december gaf hij een door de VARA-tv geregistreerde Masterclass in de Rode Hoed in Amsterdam, waar hij de muziek tot zijn `universele moedertaal' verklaarde en alle aanwezigen betoverde met zijn humor, verbeeldingskracht en spirituele diepgang.

,,Vengerov heeft ons leren communiceren. Hij heeft mijn fantasie gevoed!'', zo verwoordde een van de jonge deelnemers na afloop de boodschap van de violist. Op de volgende Carte Blanche-concerten treedt Vengerov op als kamermuziekspeler, barokviolist, altviolist, dirigent, orkestmusicus en als solist in Beethovens Vioolconcert, `het mooiste concert ooit geschreven'.

Maxim Vengerov studeerde viool bij Galina Turtsjaninova en Zachar Bron. Op zijn vijfde trad hij voor het eerst op met orkest, en op zijn tiende won hij het Wieniawski Concours voor de jeugd in Polen. Razendsnel ontwikkelde hij zich tot een spraakmakend solist, die optrad met orkesten als het USSR Staatsorkest en, al op zijn dertiende, met het Koninklijk Concertgebouworkest.

De echte doorbraak kwam toen Vengerov in 1990 het Carl Flesch Concours in Londen won met nog zes prijzen, waaronder die voor de mooiste vertolkingen van Bach, Mozart en Paganini. Sindsdien treedt hij op als solist met de beste orkesten en grootste dirigenten ter wereld. Hij maakte prachtige cd-opnames, waarvan er vele werden bekroond. In 1997 werd Vengerov `Honorary UNICEF Envoy for Music', in welke rol hij onder andere optrad voor oorlogsslachtoffers in Sarajevo, honger lijdende kinderen in Afrika en aidspatiëntjes in Thailand.

,,Ik ben een heel gelukkig persoon'', verklaart een stralende Vengerov in de solistenkamer van het Concertgebouw. ,,Iedere dag stem ik mijn geest, zoals de snaren van mijn viool. Ik mediteer een beetje, want anders is mijn hoofd nog in New York, mijn gevoel in Petersburg en mijn lichaam in Amsterdam. En de kunst is om in het hier en nu te leven, om helemaal toegewijd te doen wat je doet. Dat is wijsheid.''

Natuurlijk heeft hij een gecompliceerde jeugd gehad, omdat hij altijd viool moest studeren, maar daar zit Vengerov niet mee: ,,Mijn moeder dirigeerde een koor van tweehonderd kinderen. Ze zei altijd dat ik haar lastigste leerling was, omdat ik zo lui was. Elke keer wist ze me weer te overtuigen dat ik het aan mijn talent verplicht was om te studeren. Toen ik zo'n 23 jaar oud was, realiseerde ik me ineens dat ik als musicus volwassen was geworden. Niet alleen als violist, maar ook als altviolist, barokviolist, dirigent en een beetje als componist, want al die dingen heb ik gestudeerd. Sinds een paar jaar geef ik bovendien les in Saarbrücken, dus in de muziek heb ik bijna alles al gedaan.

,,Niet dat het nu klaar is, want ik zal altijd bezig blijven om mezelf op een hoger plan te tillen. Ik hoop dat ik steeds mooier viool zal gaan spelen, net zoals de violist Oscar Shumsky, die op hoogbejaarde leeftijd zijn top bereikte. Voor zover ik als kind dingen heb gemist, krijg ik nu de kans om het in te halen. Ik ben van plan om wat minder concerten te spelen, zodat ik een beetje meer tijd krijg voor andere dingen. Mijn vrienden, zwemmen, wandelen, boeken lezen, poëzie schrijven, fotograferen, salsa dansen en de tango leren, want ik ben helemaal gek op dansen.''

Dankzij zijn fanclub in Cagliari, Sardinië, heeft Vengerov sinds kort zijn eigen homepage (http://www.maximvengerov.org/). Daarop benatwoordt hij bloedserieus vragen van zijn fans over de hele wereld. Zo krijgt Lauren Steel uit Schotland ('Hello, I was wondering, what do you think about when you are playing and performing?') als reactie: ,,Het belangrijkste heb ik geleerd van mijn mentor, Maestro Rostropovitsj. Hij heeft me uitgelegd hoe belangrijk het is wat we denken terwijl we spelen, want dat wordt gereflecteerd in ons spel. Muziek is een heel spirituele activiteit, die voortkomt uit onze ziel. Als ik muziek maak concentreer ik me voor de volle 100 procent op de details. Maar de grootste momenten bereik ik als ik door een soort meditatie op het podium helemaal nergens meer aan denk - op zulke magische momenten stopt de tijd en doet niets er meer toe, behalve de muziek – en dan word ik geleid door de allerhoogste spirtuele gids. Best Wishes, Maxim.''

De communicatie met zijn publiek vormt de drijfveer van Vengerovs muzikale bestaan: ,,Elk moment in de muziek, elk geluid, ieder detail bevat een boodschap aan het publiek. Die boodschap is energie, die je rechtstreeks overdraagt. Interpretatie gaat niet alleen over snelle of langzame tempi, of over hard en zacht. Het gaat ook om wat we bij een stuk voelen, om de kleur en emotie ervan. Bij mij roept muziek altijd beelden op. Mooie kleuren bijvoorbeeld, of een schitterend landschap.

,,Maar het kunnen ook beelden van een grote liefde of een mislukking zijn. Ik zie een soort dramatische scène voor me. De schoonheid daarvan wil ik overdragen op het publiek. Zonder woorden, want muziek is een boodschap in geluid.

,,Muziek is de ideale manier om ons weg te voeren van de problemen van ons leven. Door muziek kan je van alles bevrijd raken. En als je dan weer overgaat tot de orde van de dag, dan denk je anders over die problemen. Meer muzikaal!''

Carte Blanche Maxim Vengerov: 11/2 Brahms met pianist Pavel Gililov; 12/2 als barokviolist in Bach, Händel en Beethoven; 27/5 als altviolist in het Altvioolconcert van Walton met het Royal Philharmonic Orchestra o.l.v. Charles Dutoit; 9/6 als dirigent, orkestmusicus en solist bij Nieuw Sinfonietta Amsterdam.

Masterclass Vengerov: VARA-tv in een serie masterclasses van Sonja Barend vanaf half april.