Coevorden tegen verbranding bielzen

Op de grens tussen Coevorden en het Duitse Emlichheim moet een installatie voor vuilverbranding verrijzen. Omwonenden protesteren.

Voor veel bewoners van Coevorden was het een klap in het gezicht. ,,Een gezonde jaarwisseling'' wenste directeur Henk Jakobs van Westo hun een maand geleden toe. Dat deed hij terwijl hij bekendmaakte dat de betonproducent, een dochter van het bouwconcern Volker Wessels Stevin, van plan is om even buiten het oude vestingstadje drie afvalverbrandingsinstallaties te bouwen: één in Nederland en twee in Duitsland. De landsgrens loopt dwars door het beoogde complex, nu nog een braakliggend terrein op het industrieterrein Europark.

Sinds de overwachte nieuwjaarswens van Westo is het crisis aan weerszijden van de grens. Dagelijks overleggen verontruste inwoners van Coevorden, Stieltjeskanaal, Schoonebeek en Zandpol met hun lotgenoten in de aangrenzende Duitse dorpen Emlichheim en Laar. De afgelopen weken werden twee burgerinitiatieven genomen, demonstraties georganiseerd en voorlichtingsavonden gehouden. Handig is anders: niet alleen de milieueffectrapportages en de vergunningen lopen via verschillende overheden in twee landen en in twee talen, ook de bezwaren ertegen. Samenwerking is dus van groot belang, zegt de Nederlandse Idhuna Barelds, biologe uit Amsterdamscheveld.

Afgelopen zaterdag was Barelds een van de ongeveer 1.500 demonstranten die zich in de stromende regen op de Markt in Coevorden verzamelden – een waterballet van spandoeken met teksten als `Ich will nicht vergiftet werden!' en `Eén op de drie krijgt al kanker'.

,,Ook al blijft de uitstoot straks binnen de wettelijke normen, mensen zullen stoffen inademen, terwijl schadelijke stoffen als dioxine en zware metalen zich beetje bij beetje ophopen in de natuur'', zegt Idhuna Barelds. Dat heeft volgens haar consequenties voor de volksgezondheid, voor de voedselketen en dus ook voor de boeren en de economie in de overwegend agrarische streek. ,,De bevolking is bang dat op den duur toch schadelijke effecten optreden.'' Te meer, zegt Barelds, omdat Westo volgens een onlangs verschenen `startnotitie' niet van plan is de meest milieuvriendelijke centrales te bouwen, maar een complex dat aan de normen voldoet.

De voorgenomen bouw van de afvalverbrandingsinstallaties is een direct gevolg van de aanleg van de Hogesnelheidslijn tussen Amsterdam en de Belgische grens (HSL-Zuid). Westo Prefab Beton Systemen levert de betonnen biels voor de HSL-Zuid, maar moet tegelijkertijd zorgen voor de verwijdering van de houten spoorbiels. Die zullen worden verbrand in een van de te bouwen centrales, zegt Andries Adema van Westo. In de andere centrales zullen onder meer huisvuil en slib worden verbrand, in totaal ruim 700.000 ton afval per jaar. De energie die daarbij vrijkomt wordt verhandeld. ,,De zorgen van de bewoners zijn niet terecht'', zegt Adema. ,,Als de installatie er staat zullen wij de effecten op het milieu constant in de gaten houden.''

Maar het wantrouwen is groot, met name bij de boeren in de omgeving. Herman Brill heeft een melkveehouderij met iets meer dan vijftig koeien op anderhalve kilometer van de plek waar de centrale in 2005 in gebruik moet worden genomen. Hij heeft slechte ervaringen met afvalverbrandingsinstallaties – familie van hem met een melkveehouderij in Vlaardingen zag zich in de jaren tachtig gedwongen te vertrekken, nadat de koeien ziek waren geworden door blootstelling aan de uitstoot van de ovens van de AVR in het nabijgelegen Rozenburg, zegt Brill. ,,Ze verhuisden naar Drenthe.'' Nu ziet hij zich voor een vergelijkbaar probleem gesteld. ,,Er kan grote schade ontstaan door vervuiling van het gras. Bij wie moet ik dat gaan verhalen, als het wordt veroorzaakt door een bedrijf dat in twee landen staat?'' Michael Dykhuis, inwoner van Emlichheim en lid van het Bürgerinitiative Müllverbrennung / Vuilverbranding im Europark, vreest dat veel boeren uit de omgeving vertrekken.

De woede richt zich niet alleen op Westo en Volker Wessels Stevin. Vooral de overheden krijgen ervan langs. Burgemeester Hildebrand Stegemann van Emlichheim werd onlangs in zijn dorp uitgefloten toen hij de bevolking opriep de kalmte te bewaren.

,,Ik ben zeer teleurgesteld in de politiek'', zegt Jenny Bechthold uit Emlichheim, die zaterdag samen met haar broer naar de demonstratie in Coevorden was gekomen. ,,Ik heb van de gemeenten Coevorden en Emlichheim nog niets gehoord. We moeten alles uit de krant halen.'' Idhuna Barelds beaamt dat. ,,Coevorden en de provincie Drenthe hebben de bevolking niet of nauwelijks geïnformeerd over de plannen. Er is totaal geen voorlichting.'' De website van Coevorden meldt steevast wel alle 65-jarige bruiloften in de gemeente, maar informatie over de vuilverbrandingsinstallatie is onvindbaar. Een woordvoerder van de gemeente zegt dat Coevorden formeel nog niets te maken heeft met de bouwplannen van Westo, omdat eerst de milieueffectrapportage moet worden afgewacht.

Michael Dykhuis vermoedt dat Coevorden en Emlichheim in de komst van de afvalverbrandingscentrales een kans zien om het grensoverschrijdende industrieterrein Europark uit het slob te trekken. Het bedrijventerrein had een antwoord moeten zijn op de economische problemen – Emlichheim en Coevorden liggen in een afgelegen streek waar het werk niet voor het oprapen ligt. Europark zou volgens de gemeente Coevorden op den duur werkgelegenheid moeten bieden aan 6.000 mensen, maar tot nu toe is het er angstvallig leeg.