Modeontwerper Tom Ford neemt afscheid

Tussen paaldansende modellen op de catwalk in Milaan hief Tom Ford een glas whisky. Ten afscheid. Een van 's werelds invloedrijkste modeontwerpers verlaat Gucci schrijft Jetty Ferwerda

Deze week is het grote afscheid van modeontwerper Tom Ford begonnen. De ontwerper die het Italiaanse modehuis Gucci opnieuw in de schijnwerpers zette en ook het wat ingedutte Franse modehuis Yves St. Laurent Rive Gauche (YSL) nieuw leven inblies. De man ook die de vrouwenmode de afgelopen tien jaar op z'n kop zette met zijn broeierige, sexy kleding. Maar bovenal de man die liet zien dat modehuizen zonder de originele ontwerper helemaal niet ten dode opgeschreven hoeven zijn. Doing a Gucci, heet het als een bijna vergeten modemerk een hippe designer inhuurt in de hoop weer enigszins toonaangevend te worden. Burberry deed het, Louis Vuitton, Pringle, Pucci, Lanvin. En met succes.

Voor Ford is het even genoeg. Zijn nieuwe baas – het Franse conglomeraat Pinault-Printemps Redoute (PPR) wordt in april honderd procent eigenaar van de Gucci Group kon hem geen totale creatieve vrijheid garanderen en dat is nu juist wat controlfreak Ford wil. En gewend is. Want niets ontging hem in zijn tijd bij Gucci. Perfectie is nu eenmaal de drijfveer van een van de meest invloedrijke modeontwerpers van de afgelopen tien jaar. Van de eerste schets op papier tot de laatste buiging aan het eind van de modeshow, alles was tot in de puntjes uitgewerkt. Alle collecties die onder het Gucci-label werden uitgebracht van horloges tot kleding en parfum droegen zijn goedkeuring. Maar ook de inrichting van de winkels (een kopie van zijn eigen huis), verpakkingen en reclamecampagnes. En hetzelfde gold voor het modehuis YSL, dat de Gucci Group in 2000 inlijfde. Zelfs de ontwerpers die hij onder zijn vleugels nam, zoals Alexander McQueen en Stella McCartney, moesten aan hem verantwoording afleggen.

PLAYBOYS

Afgelopen woensdag presenteerde Tom Ford zijn allerlaatste herenmodecollectie voor Gucci in Milaan. Het publiek huilde nog net niet, maar gaf hem een welgemeende staande ovatie bij de laatste buiging van Ford (proostend met een glas whisky) aan het eind van de op z'n zachtst gezegd prikkelende show. Vijf paaldansers (vier vrouwen en één man) kronkelden op de met wit harig tapijt beklede catwalk en vormden zo het decor waartegen een klassieke, stijlvolle collectie van tweed jasjes op witte, strakke broeken, fluwelen colberts en glanzende krokodillenleren schoenen werd gepresenteerd. ,,Ik vroeg mezelf af, waar ging het voor mij om bij Gucci? Het ging om playboys, hedonisme, glamour en seks'', zo zei hij tegen The International Herald Tribune.

De komende weken zal het afscheid een vervolg krijgen. Bij Fords laatste herencollectie voor YSL bijvoorbeeld en de laatste vrouwencollecties voor Gucci en YSL in februari en maart. Daarna kan Ford pas zijn bureau gaan uitruimen en definitief van zijn VUT gaan genieten. Want hij gaat niet met lege handen weg. Hij casht in april nog zo'n 30 miljoen dollar als de overname door PPR een feit wordt.

De in Texas geboren Tom Ford (42) wist als geen ander hoe hij begin jaren negentig het label Gucci en later YSL aan het publiek moest verkopen: met publiciteit en een eenduidig imago gebaseerd op seks. Na een periode van slordige grunge-mode en grijze soberheid was zijn glamourmode met erotische ondertoon (strakke satijnen blouses, lage, strakke heupbroeken van fluweel) een verademing. Zijn connecties met Hollywood, zijn charisma en zijn knappe uiterlijk brachten hem bij actrices die maar wat graag zijn creaties promootten bij Oscar-uitreikingen. Madonna was een van de eersten die hem in haar hart sloot, ze droeg Fords eerste Gucci-outfit bij de uitreiking van de MTV-awards in 1995. Anderen volgden, onder wie Jennifer Lopez, Gwyneth Paltrow en superstijlicoon Nicole Kidman. En als je het in Hollywood maakt, dan maak je het al snel overal.

PROVOCATEUR

Maar de meeste aandacht kreeg hij met de hedonistische, seksueel provocerende advertentiecampagnes. In een van de eerste advertenties voor Gucci zag je stapels op elkaar liggende mannelijke en vrouwelijke modellen. In de vernieuwde campagne voor het YSL-parfum Opium liet hij in eerste instantie een wulpse, blote Sophie Dahl zien in een wel erg verdacht kronkelende houding. In Engeland werd publicatie ervan verboden. Inmiddels is er een kuisere versie met Kate Moss. In de Gucci-campagne van 2003 stond een halfnaakt vrouwelijk model tegen de muur met een man tussen haar benen en haar schaamhaar in een Gucci-G geschoren. En de advertentie voor de nieuwe YSL-herengeur M7 laat een naakte, bezwete man zien met prominente piemel.

Ford wist als geen ander wat vrouwen wilden: stiletto's, strakke fluwelen broeken, korte lichaamsvolgende jurkjes, satijnen avondjurken, romantische zigeunerblouses, sensuele smokings. Menig kledingstuk dat nu bij goedkope winkelketens als H&M en Zara hangt, heeft zijn oorsprong bij Gucci of YSL. Ford houdt van vrouwen met een sterke persoonlijkheid en sex-appeal en wil ze als zodanig kleden. Vrouwen houden van Ford omdat hij ze in hun waarde laat, maar ze wel stimuleert de touwtjes in handen te nemen. Toch zei Ford ooit in een interview dat seks niet het uitgangspunt van zijn collecties is: ,,Mijn kleren gaan meer over sensualiteit. Wat ik doe is het lichaam aankleden en mooi maken.''

Ford zal niet de geschiedenis ingaan als een groot ontwerper, maar wel als een modeontwerper met visie en een groot commercieel talent. En daar was hij trots op. ,,Het feit dat mensen mij commercieel vinden, beschouw ik als een compliment. Dat betekent dat mijn collecties er goed uitzien en dat mensen het willen kopen'', zei hij ooit tegen het weekblad Time. Ontwerpers als Ford (commercieel én creatief) zijn dun gezaaid in een tijd waarin mode draait om het grote geld in plaats van het bedenken van de zoveelste variant op een colbert. Hij heeft laten zien dat vergeten luxe merken weer statusmerken kunnen worden door een zwaar bewaakt imago, waarbij vooral niet beknibbeld wordt op kwaliteit. En op voorwaarde dat creativiteit en management elkaars gelijken zijn, want zonder de steun van financieel topman Domenico de Sole was het nooit zover gekomen. Geen wonder dat ook De Sole heeft besloten op te stappen.

WESPENNEST

De vraag is of de modewereld zonder Tom Ford kan. Natuurlijk wel. Het vertrek van Ford zet weer aan tot nadenken. Over het vak, over de status van merken, de rol van de ontwerper, over creativiteit en commercialiteit. Want de kentering is al enige tijd gaande. De macht van de merken kalft langzaam af, de consument wil niet meer een van de velen zijn met een Gucci-tas of -schoen. Hij of zij wil originaliteit en het liefst in beperkte oplage. Gucci heeft z'n topjaren gehad en het is nu de beurt aan een jongere generatie ontwerpers om het merk door de komende tien jaar te loodsen. Het zal alleen niet meevallen bereidwillige jonge ontwerpers te vinden, want de talenten die worden genoemd gaat het momenteel erg voor de wind. De Brit Alexander McQueen bijvoorbeeld, maar ook `onze' Viktor & Rolf. Waarom zouden ze hun goedlopende business opgeven en zich in een wespennest als Gucci steken? Zeker als hun creatieve vrijheid aan banden wordt gelegd en ze ongeduldig als de aandeelhouders zijn binnen twee seizoenen moeten kunnen aantonen dat ze het bedrijf draaiende kunnen houden.

Tom Ford kijkt het allemaal aan vanuit z'n luie stoel. Alhoewel, hij zal wel een of ander spannend project oppakken. Er wordt al gefluisterd dat hij zijn grote droom wil waarmaken: een speelfilm maken. En waarom niet? Joël Schoemacher begon ooit ook als etaleur en kostuum-ontwerper. En Ford weet als geen ander hoe hij kan manipuleren en beelden stijlvol kan vormgeven. Daarbij is hij ook beroemd en heeft hij heel wat connecties in Hollywood. Al is dat natuurlijk geen garantie voor succes. Want, zo blijkt uit een artikel in de New York Times, zonder filmervaring kom je ondanks je contacten niet ver. Geen enkele financier geeft dertig miljoen dollar uit aan iemand die nog nooit een film heeft gemaakt.

Zelf heeft hij over zijn toekomstplannen nog niets gezegd. ,,Het wordt hartstikke leuk'', was tot nu toe zijn enige commentaar.