Misdadigers

Bij het Corustoernooi klampte een toeschouwer me aan en hij zei: ,,Mijnheer Ree, ik lees uw stukjes af en toe en dat schakers krankzinnig zijn heb ik wel begrepen, maar dat het ook misdadigers zijn heeft u nooit geschreven.''

Er bleek dat hij kort na elkaar twee televisieuitzendingen had gezien. In de eerste ging het over de schaakpartijen die de beruchte misdadiger Klaas Bruinsma met Mabel Wisse Smit had gespeeld en in de andere vertelde een voormalige celgenoot van de zo mogelijk nog beruchtere Marc Dutroux over diens hartstocht voor het schaakspel.

Ik antwoordde waardig: ,,Er zijn misdadigers die schaken, zoals er ook notarissen en loodgieters zijn die schaken, zonder dat er een speciaal verband tussen die beroepen en het schaakspel is.'' Je verdedigt je mensen tenslotte. De vraagsteller was overtuigd, maar ik wist niet zeker of ik het zelf ook was en of er niet toch een verband zou kunnen bestaan tussen het gedachteleven van de crimineel en van de schaker.

Sherlock Holmes dacht van wel en ook in allerlei films wordt schaken met een duivels brein in verband gebracht. Dat is fictie die niet serieus genomen hoeft te worden, maar het echte leven geeft ook te denken.

In The Complete Chess Addict stellen Mike Fox en Richard James verschillende schaakteams op. Een team van kunstenaars, een team van politici, van schrijvers, enzovoort. Met tegenzin komen ze tot de conclusie dat het team van de misdadigers een van de allersterkste zou zijn. Ik heb zelf wel eens een simultaan gegeven in de Bijlmerbajes en ik moet zeggen dat de tegenstand verrassend sterk was. Er was een Joegoslaaf die zei dat hij wel eens een vluggertje tegen Fischer had gespeeld. Of Fischer ook moeite met hem had weet ik niet, maar ik had dat wel.

De sterkst schakende moordenaar is de Amerikaanse internationaal meester Raymond Weinstein, die zijn moeder doodde en eerder al eens met een bijl professor Johan Barendregt had aangevallen, bij wie hij een tijdje in Amsterdam logeerde. Een echte misdadiger kan je Weinstein misschien niet noemen; hij is een psychiatrisch patiënt.

Claude Bloodgood, die zijn moeder doodde om haar geld en in de gevangenis schaakboeken schreef, was wel een echte misdadiger. Of FIDE-president Kirsan Iljoemzjinov zelf opdracht heeft gegeven tot de moord op de journaliste Larisa Joedina is niet zeker. Maar dat hij er op goede gronden van verdacht wordt en toch in functie kan blijven, zou waarschijnlijk bij geen enkele andere grote internationale sportbond mogelijk zijn.

Als je Weinstein niet meetelt,was de sterkste schaker onder de echte misdadigers de Amerikaan Norman Whitaker (1890-1975), die de kracht van een internationaal meester had. Zijn leven lang gaf hij zich over aan oplichting, chantage en ongewenste seksuele intimiteiten met zeer jonge meisjes. Dat hij nooit voor de Verenigde Staten op een olympiade speelde kwam waarschijnlijk doordat hij vele jaren in gevangenissen doorbracht.

Zoals in legendes een nobele ridder vaak moet schaken tegen de Dood, zo speelt in de volgende partij Sir George Thomas, die bekend stond als een toonbeeld van sportiviteit en rechtschapenheid, tegen de belichaming van het kwaad. Gelukkig wint de deugd.

Wit Whitaker – zwart Thomas, match USA-Groot-Brittannië per telegraaf, 1930

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-c4 Lf8-c5 4. b2-b4 Lc5-b6 5. b4-b5 Pc6-a5 6. Pf3xe5 Een wilde variant die ook een paar keer door Steinitz is gespeeld. 6...Pg8-h6 7. d2-d4 d7-d6 8. Lc1xh6 d6xe5 9. Lh6xg7 Th8-g8 10. Lc4xf7+ Er stonden twee witte lopers aangevallen, dus hij moet offeren. 10...Ke8xf7 11. Lg7xe5 Lc8-g4 In Réti-Perlis, Wenen 1913, was gebleken dat zwart goede kansen krijgt na 11...Dg5, ook al heeft wit vier pionnen voor zijn stuk. 12. Dd1-d3 c7-c5 13. Pb1-c3 c5xd4 14. Pc3-d5 Dd8-e8 15. Dd3-g3 Pa5-c4 16. Dg3-f4+ Kf7-e6 17. h2-h3 Na 17. Pxb6 axb6 18. Lxd4 zou de stelling nog heel onduidelijk zijn, maar nu neemt zwart de aanval over. 17...Lb6-a5+

jmMmkmjm

agmMmMmg

MmMmlmMm

cGmHCMmM

MmhaGEim

mMmMmMmG

GmGmMAGm

DMmMFMmJ

18. c2-c3 La5xc3+ 19. Ke1-f1 Pc4-d2+ 20. Df4xd2 Niet goed was 20. Kg1 wegens 20...Pf3+ 21. gxf3 (of 21. Kf1 Dxb5 mat) Lxf3+ en wit moet de dame geven, want 22. Kf1 Dxb5 is weer mat. De beste manier om nog even verzet te bieden was onverschrokken in het aftrekschaak gaan staan met 20. Ke1. 20...De8xb5+ 21. Kf1-g1 Lc3xd2 22. Pd5-c7+ Ke6xe5 23. Pc7xb5 Lg4-f3 Nog sterker en aardiger was 23...Le2 en als wit dan zijn paard op b5 redt, gaat hij mat na 24...Txg2+. Wat Thomas deed was ook goed genoeg. Wit gaf op.