`Handelsronde WTO zal toch slagen'

De VS gaven deze week de vastgelopen handelsdialoog in de WTO een impuls. Volgens econoom Jagdish Bhagwati terecht, want de gesprekken liepen vast door Amerikaans toedoen.

De Amerikaans-Indiase handelseconoom Jagdish Bhagwati liep één dag voor op het nieuws. In een recent vraaggesprek met deze krant, volgend op een lezing in cultureel centrum De Balie, voorspelde hij dat de Amerikanen ,,een volgende stap zullen zetten met een goed aanbod'' in de vastgelopen besprekingen over handelsliberalisering.

Een dag later schreef de Britse zakenkrant Financial Times dat de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Robert Zoellick een brief had gestuurd naar de 147 overige leden van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) met ideeën die de dialoog vlot moeten trekken. Zoellick stelt een forse reductie voor van de landbouwsubsidies in de VS en Europa – overeenkomstig de eis van ontwikkelingslanden als Brazilië, India en China, maar ook van landbouwnatie Australië.

Europa heeft niet onwelwillend gereageerd op Zoellicks voorstel. ,,Zoellick legt de bal op de speelhelft van de grote ontwikkelingslanden'', analyseerde Bhagwati in een aanvullend commentaar later in de week. ,,Deze voorstellen kunnen de besprekingen daadwerkelijk vooruit helpen.''

Bhagwati, hoogleraar aan Columbia University in New York, wordt alom gekarakteriseerd als origineel en tegendraads denker en geldt als potentieel kandidaat voor de Nobelprijs economie. Hij is lid van de onafhankelijke denktank Council on Foreign Relations. Binnenkort verschijnt van zijn hand `A False Alarm: Overcoming Globalization's Discontents', over de critici van globalisering, die daarin door Bhagwati ,,worden ontwapend met logica en afgemaakt met compassie'', zoals de recensent van Foreign Affairs schreef.

In hetzelfde blad betoogt Bhagwati in het stuk `Don't cry for Cancún' dat het mislukken van de WTO-ministersconferentie, vorig jaar september in de Mexicaanse badplaats Cancún, niet uitsluitend negatief is. Over het lot van de huidige ronde van handelsbesprekingen, die ruim twee jaar geleden begon in de Qatarese hoofdstad Doha, zegt Bhagwati tijdens het vraaggesprek: ,,Ik ben wel optimistisch dat we over een jaar of twee, drie een nieuw handelsakkoord hebben. Dat is nog altijd beter dan de Tokio-ronde, die vijf jaar duurde, en de Uruguay-ronde die zeveneneenhalf jaar duurde.''

Bhagwati maakt zich wel grote zorgen over de neiging tot protectionisme en unilateralisme in de Verenigde Staten, zoals die onder meer tot uitdrukking komt in de poging bilaterale vrijhandelsakkoorden af te sluiten in plaats van multilaterale. Een heilloze weg, aldus de econoom, alleen al omdat bilaterale akkoorden zich doorgaans niet uitstrekken tot het gevoelige punt van de landbouw. Het initiatief van Zoellick lijkt te breken met die strategie.

Bhagwati: ,,Amerikanen geloven in wederkerigheid. Als de Europeanen met hun subsidies afdalen tot ons niveau, dan brengen wij die van ons verder naar beneden. Grote ontwikkelingslanden moeten ook iets aan hun subsidies gaan doen. Zo gaat dat met de Amerikanen. Daarom ook was Zoellick zo verstoord in Cancún. Hij had voor de conferentie al een concessie gedaan in de kwestie van patenten op medicijnen, en op het gebied van landbouwsubsidies een volledige draai gemaakt.''

In Cancún stonden de landen langs de scheidslijn arm-rijk tegenover elkaar. Volgens Bhagwati speelde de opstelling, en vooral het karakter, van Zoellick een cruciale rol bij het mislukken van de conferentie. Datzelfde gold twee maanden later bij de Amerikaanse poging om tijdens een grote inter-Amerikaanse conferentie de vrijhandelszone voor de Amerika's van de grond te tillen.

,,Zoellick ontdekte in Cancún ineens dat de Afrikaanse landen werden geadviseerd door actieve niet-gouvernementele organisaties, die deel uitmaakten van hun delegaties. Ze hebben het hart op de juiste plaats zitten, maar het zijn single issue-organisaties, die het hebben over moraliteit, niet over reciprociteit en resultaten.''

Vervolg Bhagwati: Pagina 25

`Zoellick hielp Cancún om zeep'

bhagwati

[Vervolg van pagina 23 Bhagwati: ,,Ze spraken over hypocrisie, dubbele standaarden en neokolonialisme. Ik denk dat Zoellick inderdaad persoonlijk beledigd was. Hij heeft geen enkel geduld voor een debat. Hij is de Rumsfeld (de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld) van de internationale handel: `Je doet 't of je doet 't niet'. Toen president Lula van Brazilië bezwaar maakte tegen de vrijhandelszone voor de Amerika's, liet Zoellick in een interview weten dat Brazilië dan maar handel moet gaan drijven met Antarctica. In Brazilië kent iedereen die uitspraak. Als je een overeenkomst probeert te sluiten en je beledigt mensen, dan is dat niet erg behulpzaam. Zoellick verliest gewoon z'n geduld. Z'n stijl is helemaal fout en hij heeft de benodigde diplomatieke vaardigheden niet.

,,Ik geloof dat Zoellick de conferentie in Cancún om zeep heeft geholpen. I think he shot it down. Als ze twee dagen hadden dooronderhandeld, zouden ze resultaat hebben gehad. De Indiase minister van Handel zei me dat ze nog bezig waren hun aanbod te formuleren.''

Zoellick stond in zijn kritiek na de conferentie in Cancún op de grote ontwikkelingslanden overigens niet alleen. Ook minister van Economische Zaken Brinkhorst kritiseerde de zogenoemde `Groep van 22' ontwikkelingslanden als een ,,destructieve kracht''.

Bhagwati is het daar absoluut niet mee eens. ,,Integendeel! Het is juist een zeer creatieve kracht. Deze landen hadden altijd het gevoel dat het multilaterale handelssysteem een zaak was van de Grote Twee, de VS en Europa, samen met Japan, en richtten zich daarom op bilaterale overeenkomsten. Dit is een zeer welkome politieke ontwikkeling.''

Bhagwati is lid van een groep van zeven deskundigen die nadenken over de toekomst van de WTO. In mei komt hun rapport uit. ,,De wereld is overgestapt van de Algemene Overeenkomst inzake Handel en Tarieven (GATT), die losjes functioneerde, naar een systeem van strikte handelsregels. De WTO werkt op basis van de single undertaking: alle 148 lidstaten moeten het eens worden over alle maatregelen.''

Dat is volgens hem niet makkelijk. ,,India en Brazilië bijvoorbeeld willen absoluut niet praten over arbeidsnormen, in welke vorm dan ook. Als Europa en de VS dan zeggen `we gaan daar een onderling akkoord over afsluiten', breekt de hel los. Er is geen gemakkelijke oplossing.

,,Er is ook een probleem met de bindende beslechting van geschillen door de WTO. Je houdt je aan de uitspraak van de WTO-geschillencommissie of er worden vergeldende sancties getroffen.''

Bhagwati noemt in dit verband een aantal onderwerpen: de Amerikaanse staalheffingen, het Europese importverbod op Amerikaans hormoonvlees, en zometeen de kwestie van genetisch gemanipuleerd voedsel. ,,Daarbij gaat het om honderden miljoenen, om miljarden'', meent hij. ,,Op dat niveau kan je niet meer praten over vergelding. Je moet dan naar een systeem toe van gedeeltelijke compensatie.''