Geurreceptor wijst mug de weg naar menselijke zweetlucht

Een eiwit op de antennes van vrouwelijke malariamuggen helpt hen op de geur van menselijk zweet af te gaan. Het eiwit, AgOr1, is een geurreceptor. Het detecteert 4-methylfenol, een van de riekende componenten in zweet. (Nature, 15 jan)Hongerige, bloedzuigende vrouwtjesmuggen vinden hun weg naar een gastheer voornamelijk door langs geursporen. Maar welke moleculen daarbij een rol spelen was onbekend. Onderzoekers van de Yale universiteit (VS) maakten fruitvliegjes met een genetisch veranderde reukzenuw, waarop alleen het receptoreiwit AgOr1 zit, en geen andere eiwitten die geur kunnen detecteren. Alleen wanneer de zweetluchtcomponent 4-methylfenol in de buurt van de vliegen werd verdampt, maten de onderzoekers een elektrisch stroompje in de zenuw. Andere zweetcomponenten veroorzaakten nauwelijks een reactie.

Het is zeer waarschijnlijk dat de reactie van AgOr1 op de zweetgeurcomponent muggen helpt hun gastheer te vinden. Ten eerste hebben alleen vrouwtjesmuggen de AgOr1 geurreceptor in hun reukorgaan, en alleen vrouwelijke muggen steken. Zij hebben de eiwitten uit ons bloed nodig voor de ontwikkeling van hun eitjes. Ten tweede bevatten de antennes van de vrouwelijke muggen vooral veel AgOr1 wanneer ze honger hebben. Nadat hun bloedhonger is gestild, vermindert de hoeveelheid AgOr1. Ten derde reageert de antenne, het reukorgaan van de vrouwelijke malariamug, in zijn geheel ook op de zweetgeurcomponent.

De vrouwelijke muggen van de soort Anopheles gambiae zijn de belangrijkste verspreiders van de malariaparasiet Plasmodium falciparum. Hierdoor veroorzaken ze meer dan een miljoen malariadoden per jaar.

Dat AgOr1's reactie op 4-methylfenol niet de enige manier is waarmee muggen mensen vinden blijkt uit de werking van het beste muggenafweermiddel DEET (diethyltoluamide). Die stof maskeert melkzuur, een andere component in zweet die muggen aantrekt. In concentraties van 30 % tot 50% beschermt DEET urenlang goed tegen muggenbeten. Er kleven echter ook een aantal nadelen aan het middel. Je moet goed oppassen dat het niet, via ingesmeerde handen, in je mond of ogen komt. Het lost sommige kunststoffen op, waardoor zonnebrillen en camera's aangetast kunnen worden. En bij veelvuldig en langdurig gebruik kan het huidirritatie geven. Ook kan het niet, of slechts in lage concentraties, bij kleine kinderen gebruikt worden.

AgOr1 verschaft nieuwe wapens in de strijd tegen muggenbeten. Stoffen die AgOr1 ongevoelig maken kunnen de werking van DEET versterken. Ook kan 4-methylfenol zijn dienst bewijzen als lokstof in muggenvallen.