De gemeente Noordwijk ontwikkelt een eigen asielbeleid: strooi zand in de machine van Verdonk

Minister Verdonk hoopt dat wij de uitgeprocedeerde asielzoekers vergeten zodra zij in een terugkeercentrum verdwijnen. Maar Maarten Huygen twijfelt of dat zo zal uitpakken.

Eigenlijk zaten we illegaal te vergaderen en dat schept een band. In een zaaltje met lage plafonds van Sociale Zaken van de gemeente Noordwijk zat ik met gemeenteambtenaren, raadsleden, adviseurs en functionarissen van kerken. Aan de witte, lange vergadertafel met witte thermoskannen koffie en thee heerste de intiem solidaire sfeer van goede werken en ideeën. Allen, behalve ik, de journalist, waren lid van de `Actiegroep uitgeprocedeerde asielzoekers' van Noordwijk.

De voorzitter van de vergadering, Martin Stempher, is een ervaren ambtenaar, hoofd sociale zaken. Tegen de wens van het rijk geeft de gemeente Noordwijk 28 asielzoekers, die volgens het rijk terug moeten naar hun land, toch een uitkering. Gemeenten hebben hun eigen asielbeleid, net zoals ze vroeger een eigen standpunt innamen over de plaatsing van kruisraketten.

In Noordwijk helpt iedereen mee. Een lokale verzekeraar heeft een gratis WA-verzekering aangeboden voor de vluchtelingen. Er zijn kerstkaartenacties geweest, een wensboom, volgeschreven door schoolkinderen. Er zijn e-mailacties van scholieren naar Kamerleden. Onder politieke druk had minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie) een kerstbestand gesloten: geen uitzettingen van gezinnen rond de feestdagen. ,,We moeten zand blijven strooien in de machine van Verdonk. De tijd werkt toch wel in ons voordeel'', stelt CDA-raadslid Jan de Ridder tevreden vast.

Door voortdurend te rekken en te procederen konden de 28 buitenlanders, die inmiddels ook kinderen hebben, soms wel tien jaar blijven, terwijl ze volgens het IND en alle daarop volgende beroepinstanties geen recht hebben op asiel. En nu rekken de gemeenten een beetje mee. Moeten de volhouders worden beloond met het Nederlanderschap? Mij lijkt van niet.

Asiel mag niet weer de immigratie-WAO van vroeger worden waar te veel mensen voor in aanmerking kwamen. Terugkeer van afgewezen asielzoekers is de sleutel van het asielbeleid, stelde het Hoge Commissariaat voor Vluchtelingen nog enkele maanden geleden. Maar dat is de visie van bovenaf. De regering en internationale organisaties zien stromen mensen over de wereld gaan en zij kunnen dramatische vluchtverhalen met kennis van de lokale situatie relativeren.

Maar wijkbewoners en raadsleden zien de buren met wie hun kinderen op school zitten en die nu moeten vertrekken. Voor anonieme grote aantallen vluchtelingen is geen draagvlak – en daar hebben nationale politici mee te maken – maar voor de aardige, opgeleide buitenlanders in de buurt wel. Lokale CDA-figuren gaan dus tegen de nationale partijlijn in. In het hele land geven gemeenten steun aan afgewezen asielzoekers omdat ze anders op straat staan.

Wendy Admiraal, raadslid van de grootste lokale fractie, Noordwijk Totaal, wil net als veel andere Noordwijkers, tegelijk coulant en streng zijn. Ze is blij met de strenge Vreemdelingenwet. De opvangcentra stromen leeg. Dan kunnen de Noordwijkse 28 net zo goed blijven, samen met zo'n 6.000 anderen in het land, vindt ze. Maar, zo leert de ervaring, als een aantal mag blijven, eisen anderen hun rechten op. Als de één na vier keer zakken voor het examen een diploma krijgt, waarom de ander dan niet? Meer illegalen zullen zich aanmelden, reeds teruggekeerden proberen het opnieuw. Rechters krijgen algauw duizenden extra gevallen te behandelen, waardoor andere legitieme nieuwe aanvragers weer langer moeten wachten. De massa's wachtenden kunnen dan later alsnog, terecht of onterecht, een beroep doen op de traagheid van de overheid. De ruim 2.000 vluchtelingen die nu worden gepardonneerd, hadden jaren tevergeefs gewacht en nooit een beschikking van de overheid gekregen, laat staan een afwijzing.

Als gemeentefunctionaris of vrijwilliger kun je de vluchtverhalen moeilijk beoordelen. Zoals in de gevangenis iedereen onschuldig is, zo heeft iedere vluchteling een aannemelijk verhaal. In Noordwijk hoor ik over twee bizarre persoonlijke brieven van de Servische vice-president aan een religieus gemengd gehuwd Servisch paar. Hij schrijft dat Servië toch niet zo veilig is. Ik dacht dat Servië democratisch was en zelfs lid van de Raad van Europa. Zijn de brieven echt? Waarom geeft een vice-president toe dat het niet zo best is in zijn land? Bij internationale organisaties is het ongetwijfeld bekend maar niet bij de Noordwijkse buren.

Als ik bel met justitie, die het grote overzicht heeft, hoor ik verhalen over teruggestuurde minderjarige `weeskinderen' die bij aankomst in eigen land door hun ouders per auto worden opgehaald en over in Angola gestichte weeshuizen voor ama's die leeg blijven. Dan heb je de uitgeprocedeerde Somaliërs die geen paspoort kunnen krijgen. Maar Somalië is nauwelijks een staat en wie illegaal over de Europese grens kan komen, vindt zeker de weg terug. Zo slaagden Koerdische asielaanvragers uit Noord-Irak er in om jaarlijks in eigen land op vakantie te gaan. Sommigen spellen hun naam verkeerd of geven de verkeerde nationaliteit op, zodat ze geen papieren krijgen van hun ambassades.

Moeten tegenstribbelaars altijd blijven in de gesloten terugkeercentra die minister Verdonk opricht voor uitgeprocedeerde asielzoekers? Uiteraard niet, want ze zijn geen criminelen. Dan kunnen ze weer terug naar die aardige gemeentelijke werkgroepen, want nee, je kan ze niet op straat laten zwerven. Ik moet het nog zien, dat terugkeerbeleid.

Verdonk verwacht dat de vrijwilligers hun aandacht verliezen, zodra de voor asiel afgewezen buren in massale terugkeercentra verdwijnen. Toch hoop ik dat de ijverige vrijwilligers van Noordwijk dat niet zullen laten gebeuren. Zij zouden hun voormalige medeburgers in het buitenland moeten volgen en helpen met donaties en spullen voor de opbouw van hun land. Dat is veel productiever dan de miljarden voor juridische bijstand en gerechtelijke procedures in Nederland. Voor de kosten van één uur bij de Nederlandse advocaat kunnen twintig kinderen in Sri Lanka worden gevaccineerd.