Conclusie: integratie mislukt

Maandag presenteert de parlementaire commissie naar het integratiebeleid haar eindrapport. Maar de Tweede Kamer heeft de balans al opgemaakt.

Voor de meeste partijen in de Tweede Kamer staat het al vast: het integratiebeleid is mislukt. Daarvoor hebben ze het maandenlange werk van de commissie-Blok niet nodig. Maandag komt komt de parlementaire onderzoeksgrep met haar eindrapport over dertig jaar integratiebeleid in Nederland. VVD-fractievoorzitter Van Aartsen wees twee weken geleden de schuldige al aan: de PvdA. ,,Een vals soort tolerantie'', heeft volgens hem gezorgd voor ,,veel kansarme allochtonen, terreur en anti-joodse gedragingen in de hoofdstad''. De grondfout, aldus Van Aartsen, is ,,dat er in het verleden geen grenzen zijn gesteld aan de immigratie''.

Deze week was het de beurt van CDA-fractieleider Verhagen om op het eindoordeel van de commissie vooruit te lopen. In een lezing in Den Haag zei hij dat ,,allochtonen de verkeerde lijstjes aanvoeren'': ,,WAO, bijstandsuitkering, WW, huiselijk geweld, criminaliteitscijfers, schooluitval en leerachterstand.'' Ook het toekomstige perspectief geeft het CDA weinig reden voor optimisme: circa 75 procent van de derde generatie Marokkaanse en Turkse jongeren haalt de huwelijkspartner nog steeds uit het land van herkomst.

Met name politieke partijen als CDA en PvdA worstelden de afgelopen jaren met de thema's integratie en migratie. Met wie ben je solidair? Met de nieuwkomers of de mensen die al in de achterstandwijken wonen? Zowel in het CDA als de PvdA wordt daarover verschillend gedacht. Maar sinds Pim Fortuyn de onvrede hierover in de oude stadswijken blootlegde, spreken ook deze partijen zich uit voor een strenger toelatingsbeleid en verplichte inburgering voor zowel nieuw- als oudkomers. Op deelterreinen als werk en onderwijs mag het voorzichtig wat beter gaan, zoals het Sociaal Cultureel Planbureau in oktober constateerde, maar over het algemeen blijven allochtonen in hun achterstandpositie hangen. De nadruk heeft volgens VVD, CDA, SP en LPF té veel gelegen op de cultuur en godsdienstbeleving – de islam – van allochtonen. Dat belemmerde niet alleen hun integratie, ook bezien allochtonen en autochtonen elkaar nog steeds als vreemdelingen. Dat is één van de belangrijkste redenen waarom de VVD de oprichting van islamitische scholen wil beperken.

PvdA-leider Bos ging gisteravond in de actualiteitenrubriek Nova alvast in de tegenanval. ,,Iedereen heeft fouten gemaakt'', zei hij. Volgens Bos is de ,,de vrijblijvendheid voorbij''. Wat niet wegneemt dat de PvdA nog steeds zoekende is naar de toekomstige aanpak. Bos kiest het perspectief van de verzorgingstaat, die steeds verder onder druk komt te staan door de ongeremde toestroom van migranten. Hij wil dat de sociaal-democraten rationeler over migratie gaan denken, vanuit een kosten-batenanalyse. Bos wil eigenlijk alleen nog opgeleide migranten en importbruiden. ,,De progressieve politiek is verweesd aan het raken'' meent GroenLinks-leider Femke Halsema. ,,PvdA en SP verdedigen het linkse, sociaal-economische gedachtegoed'', aldus Halsema eind december in De Volkskrant, ,,maar het klassieke vrijheidsdenken, onze anarchistische traditie, heeft weinig vertolkers meer. Het recht om anders te zijn, daarover hoort het integratiedebat te gaan, of over de burgerlijke maat of de vraag wat acceptabel gedrag is.''

Tegen die woelige achtergrond – integratie is hét thema in de politiek – deed de parlementaire onderzoekscommissie-Blok – naar haar voorzitter Stef Blok (VVD) – het afgelopen jaar haar werk. Even opgeschrikt in september door het vertrek van het SP-Kamerlid Ali Lazrak, die niet geloofde dat ,,de onderste steen boven zou komen''

De commissieleden lazen uiteindelijk 3,5 meter documentatie en voerden 287 gesprekken; 141 in het openbaar – zowel in Den Haag als in het land – en 146 achter gesloten deuren. Met oud-minister, (oud-)ambtenaren, politici, bestuurders, wetenschappers, vertegenwoordigers van minderheden en allochtone en autochtone buurtbewoners. Het onderzoek beperkt zich tot vier deelterreinen; onderwijs, huisvesting, werk en inkomen en de emancipatie van allochtone vrouwen en meisjes. En op basis van die analyses worden de contouren geschetst voor het toekomstige integratiebeleid. Zoveel is al wel duidelijk: in haar analyse van het gevoerde beleid zal de commissie ,,snoeihard'' zijn, aldus een commissielid. Ook de PvdA heeft moeten slikken dat het gevoerde beleid danig wordt bekritiseerd. Naar verwachting zullen de aanbevelingen voor toekomstig beleid geen nieuwe vergezichten bieden. Daarvoor is het eindrapport te veel een compromis. Alleen Varela (LPF) neemt een minderheidsstandpunt in, over importbruiden. Hij wil dat de hier wonende partner zich de eerste vijf jaar financieel garant stelt voor zijn buitenlandse bruid of bruidegom. ,,De commissie-Blok heeft geen nieuwe bijbel geschreven voor het toekomstige intergatiebeleid'', aldus het commissielid. ,,We onderzoeken weliswaar een periode van dertig jaar, maar het is geen afgesloten periode. Het proces van integratie is nog volop aan de gang, evenals het denken daarover in de politiek.''