Brutale, intieme `Tantalos' vol technisch vernuft

,,Troost is een leugen, een schimp op mijn ellende'', zegt Elektra op woedende toon. Zojuist is ze opgekomen, sloeg ze bloemen kapot op een drumstel. Haar broer heet Orestes, haar vader Agamemnon, haar moeder Klytaimnestra en ja, haar moeder doodde haar vader en nu rouwt zij, want Elektra is voor alles een dochter van haar vader. In Orestes en Elektra door het uit Arnhem afkomstige gezelschap Alaska zijn deze twee telgen uit het gedoemde geslacht Tantalos vooral bezeten van een kinderlijke drang tot rechtvaardiging.

Elektra wordt gevoed door blinde haat jegens de vrouwelijke tak van alle familieleden van Tantalos, oervader van Grieks-Trojaanse oorlogen. Het theaterseizoen 2003/2004 kon weleens de geschiedenis ingaan als het `Tantalos-seizoen'. De Appel brengt sinds eind december een marathonvoorstelling over de eeuwenoude twist om de geschaakte Griekse schoonheid Helena. In Orestes en Elektra roept een woedende Griekse krijger uit `die ellendige Geilena' en daarmee is de toon gezet van deze vindingrijke, brutale voorstelling. De jonge spelers zijn wars van elk ingeleefd spel. Het is vooral het inventieve gebruik van ongewone rekwisieten dat de aandacht gevangen houdt. In een quasi alledaagse aankleding zijn de Grieken `gewone' mensen, die via luidsprekers in contact staan met de goden. Vanaf de sneeuwwitte speelvloer lopen draden van ijzer naar boven die fungeren als de snaren van een reusachtige harp. Wanneer de spelers over de draden strijken, ontstaat een jammerlijk-klagend geluid, alsof de goden huilen om al het onheil dat ze hebben aangericht. Regisseur en bewerker Marijke Schermer heeft intieme momenten gecreëerd. Zo zag ik de ontmoeting na jarenlange afscheidspijn tussen broer Orestes en zus Elektra nooit eerder met verstilde verbazing uitgebeeld. Na hun tedere omhelzing volgt de bloedige keerzijde: Orestes gaat hun moeder doden. Daarna wordt hij waanzinnig. Elektra hitst hem op. Maria Kraakman heeft de juiste koppige houding, met een ondertoon van schoolmeisjesachtige verongelijktheid, om Maarten Smit zover te krijgen dat hij tot het uiterste gaat.

Deze uitvoering zit vol technisch vernuft; daarom is ze in het geheel misschien koud en gedistantieerd, er schuilt desalniettemin een poëtische schoonheid in. Het slotbeeld is weergaloos. Bloed vraagt om meer bloed, dus wordt ook Helena gedood. En haar dochter. Om het vuur uit te beelden dat het vervloekte huis moet vernietigen, branden Elektra en Orestes de staaldraden door van een geheimzinnig, harpachtig muziekinstrument. Het geluid dat ontstaat zorgt op schitterende wijze voor de sensatie van een brand, die het huis Tantalos voorgoed zuivert van alle rampspoed.

Voorstelling: Orestes & Elektra naar Euripides door Toneelgroep Alaska. Bewerking en regie: Marijke Schermer. Gezien: 16/1 Compagnietheater, Amsterdam. Te zien t/m 24/1 aldaar. Tournee t/m 13/2. Inl.: 020-5205320 of www.toneelgroepalaska.nl.