Boer jaagt met luchtbuks stedelingen weg

Dwars over het land van een boer in Holysloot loopt een wandelroute. De rechter beslist maandag of het land van de boer is of van recreërende stedelingen.

Arend Bakker, agrariër, staat voor zijn boerderij in Holysloot en zegt binnensmonds: ,,Waar de stoeptegels stoppen, begint mijn erf.'' Daarmee is voor hem de kous af. Maar voor dorpsbewoners en wandelaars is het dat niet. Al drie eeuwen lopen `kerkgangers en omwonenden' dwars over het land dat nu van Bakker is, om van Uitdam naar de kerk in Holysloot, een dorpje net boven Amsterdam, te gaan. Kerkgangers zijn er bijna niet meer. Het pad, dat nog steeds Kerkepad heet, is sinds 1994 onderdeel van de Zuiderzee-route, een lange-afstandswandelpad.

Op mooie, zomerse dagen komen er, zegt Bakker `hordes' over zijn land. Recreatiewandelaars, toeristen, fietsers. De wandelkaarten zijn te koop bij VVV's en de folders over de wandelingen worden aan toeristen uitgedeeld op Schiphol. En dat trekt, zegt Bakker, `vreemd volk' aan, waar hij geen trek in heeft.

Bakker is een van de laatste melkende boeren in de omgeving. Hij heeft 80 stuks melkvee en in de zomer 250 schapen in de wei. ,,Allemaal stamboekvee en fokmateriaal.'' En wie betaalt de schade als zijn schapen rotkreupel oplopen? een besmetting is zo meegebracht. ,,Er hoeft er maar eentje verkeerde mest aan zijn schoenen te hebben.''

Bij de uitbraak van de mond-en-klauwzeer in 2001 werden alle paden waarbij mensen met beesten in contact kwamen, afgesloten. En dus ging ook het Kerkepad dicht. Sindsdien, ook nu de MKZ-crisis voorbij is, houdt Bakker het zo en stuurt hij wandelaars die toch over zijn land lopen terug. Hij haalde, zeggen de dorpelingen, de ANWB-borden weg, alle rood-witte markeringen van het pad en hij sloopte vijf van de zes `karakteristieke witte bruggetjes' over de sloten. Eén liet hij staan – die had hij zelf nodig.

Over hoe hij wandelaars wegstuurt, lopen de meningen uiteen. Bakker zegt dat hij meestal `knap antwoord' geeft als mensen vragen hoe het kan dat er op de kaart een route staat aangegeven die ze nergens kunnen vinden. Hij wijst dan beleefd op de omweg van zeven kilometer de andere kant op. En, geeft hij toe, hij heeft weleens iemand `behoorlijk grof toegesproken'. Maar dat was toen een automobilist zijn portier openzette om de honden los te laten. ,,Die zaten meteen tussen mijn schapen.''

Dorpsgenoten en wandelaars zeggen wat anders. Hij zou mensen `onheus bejegenen', zegt Frits Vogels, de voorzitter van de Dorpsraad. Hij is gevaarlijk, zegt buurvrouw Jannetje Kruse. Zij woont met haar man in een boererij aan het begin van het pad, voordat het het land van Bakker inslaat. Bakker is een neef van haar man. En van boer Kuiper die achter Bakker woont en de wandelaars ook liever ziet vertrekken. Maar dat ze familie zijn, zegt zij, staat hier helemaal los van. ,,Wandelaars komen hier klagen. Hij zou ze met een luchtbuks wegjagen.''

Op 20 september vorig jaar stuurde Bakker de verkeerde wandelaars weg. Toen liepen daar drie mannen, van wie twee advocaten bij Brauw Blackstone en Westbroek in Den Haag. En nu komt er, maandag, een kort geding bij de rechtbank in Amsterdam. De derde wandelaar, Richard van der Speck, eist samen met de Stichting Wandelplatform LAW en de Centrale Dorpenraad doorgang door Bakkers land met een dwangsom van maximaal 50 euro voor elke keer dat een wandelaar doorgang wordt geweigerd, zodat deze een taxi moet nemen naar het vervolg van de Zuiderzeeroute, een rit van zeven kilometer.

Het pad, zeggen de advocaten is openbaar. Zo staat het in het bestemmingsplan en in de Wegenwet. Boer Bakker vindt dat onzin. Hij vroeg aan Gedeputeerde Staten de openbaarheid van het pad op te heffen. ,,Dan ben ik van het gemier af.'' Dat was niet handig van hem. Zijn verzoek werd door de rechter afgewezen. En met het verzoek, zeggen de advocaten, heeft Bakker ook nog eens toegegeven dát het een openbaar pad is.

Advocaat Willem van der Werf was een van de drie wandelaars. Hij wil, zegt hij, absoluut geen dubbelrol spelen, vandaar dat hij het proces niet op persoonlijke titel is begonnen. Hij wil wel vertellen wat er op die twintigste september gebeurde.

Aan het begin van het pad, zegt hij, stond een bord dat het pad tijdelijk is gesloten. ,,Wij informeerden bij de familie Kruse. Zij zeiden: niks van aantrekken. De boer houdt het pad dicht, maar je kunt gewoon doorlopen. Als je snel bent, doet hij je niks.'' Halverwege het weiland treffen de drie mevrouw Bakker. Na een woordenwisseling rent zij naar de boerderij om de politie te bellen. Ondertussen komt Bakker zelf op ze afrijden in een tractor. Het Belgische gezinnetje dat de auto heeft geparkeerd om in het land te gaan picknicken, worden volgens Van der Werf ook `ronduit agressief' weggejaagd.

Het is een van de bekendste casussen in wandelland, zegt Van der Werf. ,,Het wandelplatform kreeg al jaren klachten over deze boer die dit pad blokkeert. En de Dorpenraad was ook opgelucht, zegt Van der Werf, dat er eindelijk eens iets gebeurt aan Bakker. Het is allang geen ruzie meer over een wandelpaadje, het is een dorpsruzie.

Eigenlijk hebben ze de verkeerde gedaagd, zegt Cees Mantel, Hoogheemraad bij Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. ,,Het pad is namelijk van ons.'' Eind 2001 was de ruilverkaveling in Holysloot, na twintig jaar ruzie, afgerond. De boeren ruilden hun stukken land die her en der verspreid lagen over het dorp. Dan kwam het land dichter bij de boerderij te liggen en hoefden ze niet meer over elkaars land om hun perceel te bereiken. Bakker pachte het stuk land waar het Kerkepad overheen loopt al dertig jaar van zijn neef en buurman Kruse. Na de ruilverkaveling werd hij eigenaar. Het Hoogheemraadschap liet bij de notaris vastleggen dat een strook van één meter breed over het land van Bakker van hen bleef. Alleen vergaten ze erbij te zeggen wélke meter.

In de keuken van de boerderij met uitzicht op het grasland braadt mevrouw Bakker het suddervlees voor tussen de middag. Met aardappels en rode kool. Bakker zit aan tafel te wachten tot het klaar is. Hij wijst naar buiten: ,,Ziet u het pad liggen?'' Aan de muur hangt een luchtfoto van een paar jaar geleden. Daar zie je het pad nog wel. Meer dan een lint platgelopen gras is het niet. Sinds Bakker alle bordjes en bruggen heeft weggehaald en niemand het pad meer durft te lopen, is het onzichtbaar geworden.

Bakker: ,,Als je even omloopt, ligt er een pracht van een asfaltpad. Waarom moeten ze nou bij mij door de modder baggeren.''

Bakker had zelf een alternatief bedacht. ,,Maar dat kon niet – op dat stuk land zat weleens een vogel te broeden.'' Hoogheemraad Mantel bedenkt nu, samen met Bakker een alternatieve route.

Cees Mantel vindt het een vervelende zaak, zegt hij. Als Hoogheemraad moet hij ervoor zorgen dat het Zuiderzeepad toegankelijk is. Maar hij is ook veehouder en hij begrijpt dat boer Bakker niet graag vreemden op zijn land laat. ,,Ze laten troep achter waar de dieren ziek van worden als ze het eten en er is inderdaad een risico dat ze ziekten overbrengen.'' En zegt Mantel, stedelingen stralen uit: `Dit is van mij'. Mantel: ,,Als ze bij mij op het land komen, denk ik: die gaan wel weer eens weg. Maar mijn vrouw krijgt een rolberoerte. Zij denkt: wat spoken ze uit.''

Natuurlijk willen boeren boeren, zegt advocaat Willem van der Werf. Maar boeren moeten begrijpen dat stedelingen die bovenop elkaar gepakt zitten, behoefte hebben om in de natuur te recreëren.

Hoogheemraad en veehouder Mantel: ,,Er zijn veel van dit soort paden die over boerenland lopen. Sommige boeren sluiten contracten met het Hoogheemraadschap. Dat ze een vergoeding krijgen voor het openstellen van hun land. Sommige boeren vinden het leuk, die aanloop. Bakker niet.''

Natuurlijk hechten boeren aan hun eigendom, zegt de advocaat. ,,Maar ze zullen moeten accepteren dat hun rol in de toekomst zal veranderen. Ze worden steeds meer natuurbeheerder van parkachtige omgevingen waar anderen recreëren.'' Boer Bakker: ,,Ik kan zes hectare van mijn land niet gebruiken als het volk eroverheen banjert. Een kwart van mijn bedrijf. Moet het pad open, dan draait dat mijn bedrijf de nek om.''