Ziek van agressie in de klas

Iedere leraar kan met agressie te maken krijgen, zeggen onderzoekers. Meester Sipke Kloosterman moest zich ziek melden na agressief gedrag van een ouder.

Nu het in de lerarenkamer nog maar over één onderwerp gaat, komen vanzelf de ervaringen van meester Sipke Kloosterman (46) weer boven. Bijna vijf jaar geleden is het al, het was op een andere school maar hij denkt nog vaak terug aan zíjn angstige momenten voor de klas.

Niet een leerling, maar een ouder maakte hem in zijn eigen klaslokaal op een school voor speciaal basisonderwijs in Rotterdam het leven zo zuur, dat hij zich uiteindelijk ziek meldde. Zoiets gaat niet van de ene op de andere dag, weet Kloosterman. Het gaat van kwaad tot erger. ,,Iemand zoekt je grenzen op. En zolang je niet reageert, gaat het door. Op een dag heb ik een streep getrokken en ben ik niet meer naar school gegaan. Als het bij praten blijft, gebeurt er niets.''

Leraar, dat leek hem van jongs af aan een mooi vak. Op de kleine dorpsschool in het Friese Blija stond De Meester nog voor de klas. Soms streng, maar altijd met een vanzelfsprekend gezag. Kloosterman keek er met ontzag naar. ,,Het was toch altijd knus op school. Dat wilde ik later ook wel.'' Hij ging eind jaren zeventig studeren aan de pabo in Dokkum, maar belandde na zijn studie en een paar buitenlandse jaren in een therapeutisch gezinshuis in Rotterdam.

Met een paar collega's bootste hij met kinderen die niet langer thuis konden wonen een normaal gezin na. De kinderen hadden allemaal een andere leeftijd, maar moesten samen leren leven. Na school verplicht thee drinken en de dag doornemen. 'sAvonds voor zes uur thuis. Hier groeide zijn interesse voor de aanpak van kinderen met gedragsproblemen. ,,Ik leerde er hoe je die kinderen stil krijgt, en hoe ze respect voor je krijgen. Agressieve kinderen ontploffen soms. Ik hield ze dan stevig vast en liet ze uitrazen.''

Deze ervaring wilde Sipke Kloosterman in het onderwijs gebruiken. Hij kwam terecht op een school voor speciaal basisonderwijs in Rotterdam. Een gemengde school voor leerlingen met leer- en gedragsproblemen. ,,Kinderen alleen iets leren interesseert me minder. Deze kinderen bieden me meer uitdaging.''

Het viel tegen. Hoewel de groepen eigenlijk kleiner moesten, stond Kloosterman in zijn eerste jaar voor een klas van zestien 11-jarigen. Het einde van het eerste jaar bracht hij ziek thuis door. ,,Op reguliere basisscholen behandel je met de hele groep het hele boek. Kinderen in het speciaal onderwijs hebben zulke verschillende problemen, dat je voor iedereen een aparte les maakt. Het ene kind heeft ADHD en kan niet opletten, het andere heeft leerproblemen.'' De jaren erop ging het beter. Hij kon orde houden in zijn klas hij leerde, zegt hij, ,,waar de knopjes bij de leerlingen zaten''.

Straf geven deed hij zelden. Maar, zegt hij, Marokkaanse leerlingen hadden strakke orde nodig. ,,Dat verwachtten zij en hun ouders vaak ook van me. Andere leerlingen waren juist meer geholpen bij een krulletje of een sticker in hun schrift. Veel leerlingen komen met een heel negatief zelfbeeld het speciaal basisonderwijs binnen, omdat ze steeds op hun mindere leerprestaties zijn afgerekend.''

De problemen begonnen niet in de klas, maar erbuiten. De vader van een leerling haalde af en toe zijn zoon op van school. Brede man, klein van stuk, deed aan kooigevechten. Berucht bij politie en collega-docenten. Zodra de bel was gegaan, móést hij zijn zoontje hebben. ,,Maar ja, hoe gaat het in een klas? Die is zijn broodtrommel kwijt, die pakt zijn tas weer een beetje traag in. Het duurt nog wel eens vijftien seconden voordat de klas ook echt naar buiten komt.''

Dat waren vijftien seconden te lang. De man stormde het klaslokaal binnen en maakte Kloosterman voor ,,de ergste dingen'' uit. ,,Alle frustraties kwamen er om drie uur 's middags uit bij de vader. Hij moest en zou zijn zoontje meenemen.'' Dit herhaalde zich een paar keer. De vader stormde na drie uur regelrecht op het lokaal van Kloosterman af, die zich steeds bedreigder ging voelen. ,,Ik was totaal overdonderd. Ik moest gaan zitten en bracht geen woord uit. Het denken hield gewoon op.'' En ook de klas raakte van slag. ,,Zij reageerden heel angstig. Dat hoorde ik achteraf ook veel van ouders. Het is niet goed als zij hun meester zo zien.''

Directie en collega's stonden achter Kloosterman. De directeur schreef een brief aan de vader. Meteen daarop stond hij op de stoep van de school. Woedend belde hij aan. Kloosterman: ,,Dat was heel eng. De man stond bij de voordeur en niemand van het personeel durfde naar buiten.''

Kloosterman besloot zich ziek te melden. Bij de huisarts barstte hij in snikken uit. ,,Dan moet het toch wel heel ernstig met me zijn'', dacht ik. ,,Ik was er flink overspannen van.'' Intussen probeerde de school de vader een pleinverbod te geven en, desnoods, het kind te schorsen wegens het wangedrag van de ouder. ,,Ik weet eigenlijk niet eens of dat wel mocht, we hadden geen enkel protocol voor zo'n situatie.'' Maar het hielp wel. De agressieve bezoeken stopten na een brief van het schoolbestuur.

Hij ging weer aan de slag, besloot zich niet te laten leiden door het incident. Wel ging hij nog maar drie dagen werken, omdat de werkdruk toenam. ,,Het spel'', zoals hij het noemt, blijft hem boeien. ,,Kinderen zoeken je grenzen op, en ik speel af en toe dat ik boos ben. Ik heb nog steeds heel veel liefde voor het vak.''

Kloosterman is inmiddels terug in Friesland, waar hij vandaan komt. Sinds vorig jaar geeft hij drie dagen les op een andere school voor speciaal basisonderwijs. De rest van de tijd beheert hij websites voor kinderen, begeleiders en leraren. ,,Zeker over kinderen met leer- en gedragsproblemen willen leraren alles van elkaar weten. Docenten moeten zoveel mogelijk informatie kunnen uitwisselen om van elkaars ervaringen te leren.''