Voor ASML gloort licht aan horizon

Chipmachinebouwer ASML heeft dramatische jaren achter de rug. Maar er is hoop nu de mondiale chipverkopen naar verwachting sterk stijgen. De Britse topman Doug Dunn zal het herstel niet meer meemaken.

Bij ASML bellen de klanten weer. Na een kleine drie jaar mondjesmaat telefoontjes te hebben gekregen van klanten voor de levering van een chipmachine, is bij de chipmachinebouwer het laatste kwartaal de vraag omhooggeschoten. Meer dan eenderde van de totale omzet van 1,5 miljard euro werd in de laatste drie maanden gerealiseerd. Er gingen het afgelopen kwartaal 61 chipmachines naar de fabrieken van klanten als Intel, IBM, TSMC en Samsung. Ruwweg het dubbele van de voorgaande drie kwartalen. Het resultaat: een winstje van 16 miljoen euro.

Bestuursvoorzitter Doug Dunn liep gisteren tijdens de presentatie van de jaarcijfers dan ook goedgemutst rond. Er is volgens de Brit, altijd goed voor een beeldspraak, een ,,zonsopgang gaande in de chipindustrie''. De orderportefeuille is met 124 chipmachines goed gevuld. Maar aan concrete voorspellingen waagt Dunn zich niet, daar heeft hij eerder zijn vingers aan gebrand. Maar de bewering van onderzoeksbureaus dat dit jaar de chipverkopen wereldwijd met 20 procent zullen stijgen tot bijna 200 miljard dollar, wilde hij niet ontkrachten. ,,Ik denk dat ze gelijk hebben.''

ASML, de grootste chipmachinebouwer ter wereld met concurrenten als Nikon en Canon, komt van diep. Inclusief het afgelopen jaar is drie jaar achter elkaar rode cijfers geschreven. In 2001 begon de misère met een recordverlies van 479 miljoen euro. De twee jaren daarop werd dat minder, maar in totaal is de afgelopen drie jaar 847 miljoen euro verlies geboekt. Dat is meer dan de helft van de omzet die het afgelopen jaar is behaald.

Dunn liet tijdens de presentatie doorschemeren weinig gecharmeerd te zijn van de torenhoge verliezen van de afgelopen jaren, ondanks de sterk cyclische chipmarkt als legitiem argument daarvoor. Een belangrijk middel om voortaan minder snel in het rood te komen ligt in het sneller quitte draaien van de onderneming. Nu maakt ASML geen winst of verlies als het bedrijf jaarlijks 160 chipmachines bij klanten aflevert. Dat aantal moet terug naar 130.

Maar ASML behaalt dat break-even punt minder makkelijk en snel dan verwacht. Een vorig jaar zomer aangekondigde reorganisatie in de hoofdvestiging in Veldhoven, waar 400 werknemers moeten vertrekken, is vertraagd. De ondernemingsraad verzet zich fel tegen de plannen. Dunn zegt goede hoop te hebben er dit kwartaal uit te komen met het werknemersorgaan. Een onderzoek naar de reorganisatie is vrijwel afgerond.

Veldhoven is de twee voorgaande reorganisaties buiten schot gebleven. Met name in Amerika, onder meer bij de productielocatie in Wilton (Connecticut), is flink in het personeel gesneden. In het topjaar 2000 stonden er bij ASML op een gegeven moment 8.300 mensen op de loonlijst. Dat aantal is dit jaar 4.800. Daarmee zijn in drie jaar maar liefst 3.500 banen verdwenen.

De reorganisaties hebben geld gekost, maar het bedrijf staat er financieel gezien redelijk goed voor. In kas zit iets meer dan 1 miljard euro maar daar staan schulden tegenover van bijna 900 miljoen euro. Afgelopen jaar is een obligatielening afgelost waar eerder door de markt nog werd betwijfeld of deze kon worden betaald. Een tweede obligatielening zal wellicht worden omgezet in aandelen. Toch is financieel bestuurder Peter Wennink nog niet tevreden. De solvabiliteit van de onderneming ligt nu op 40 procent, maar moet naar 50 procent.

Met het zonnige vooruitzicht op winst zal dat niet al te moeilijk zijn. Bovendien claimt ASML technologisch marktleiderschap met machines (zoals de Twinscan en een machine gebaseerd op immersietechniek) die ver boven de gemiddelde prijs van 10 miljoen euro liggen en waarvoor de interesse groeit. ,,We kunnen dit jaar zeker 200 machines leveren als dat moet'', zegt Dunn.

Maar dat zal de Brit, die eerder bij Philips in de raad van bestuur zat en destijds door Cor Boonstra werd weggestuurd nadat de verliezen bij mobiele telefonie uit de hand waren gelopen, niet meer meemaken. Dunn, die in mei zestig wordt, gaat dit jaar met pensioen na ASML ruim vier jaar te hebben geleid. Jaren die anders waren dan hij zich had voorgesteld. Duizenden mensen ontslaan is hem volgens eigen zeggen niet in de koude kleren gaan zitten. ,,Ik zit 35 jaar in de halfgeleiders, maar dit overtrof alles.''