Veel ideeën, weinig structuur op forum

In het Indiase Bombay komen vandaag 75.000 antiglobalisten samen op het vierde World Social Forum. Maar er is kritiek op de vorm van het forum. ,,Het riskeert een antiglobalistisch Woodstock te worden.''

De getallen zijn nog indrukwekkender dan de voorgaande jaren: 75.000 deelnemers, 2.400 participerende non-gouvernementele organisaties, bijna 2.000 seminars en workshops, 150 vergaderruimtes, twee sprekende Nobelprijswinnaars. Wie op de cijfers afgaat, kan niet anders dan concluderen dat het World Social Forum, dat de komende dagen in de Indiase stad Bombay wordt gehouden, een succes is.

Maar het rommelt binnen de `beweging der bewegingen'. Al vorig jaar, toen het WSF voor de derde maal in de Braziliaanse stad Porto Alegre werd gehouden, klonken wanklanken. Het WSF zou zijn vervallen tot een praatsessie tussen non-gouvernementele organisaties, linkse politici en vakbonden en niet komen tot een strategie voor het realiseren van een `andere', meer gelijkwaardige, sociale en milieuvriendelijke wereld, zoals in 2001 het idee was van Bernard Cassen van het Franse maandblad Le Monde Diplomatique. Het WSF moest volgens hem een tegenhanger zijn van het World Economic Forum, en laten zien dat de managers en staatslieden die zich tegelijkertijd in het Zwitserse Davos verzamelden niet alleen, en afgezonderd van de rest van de wereld, het recht hadden te beslissen hoe de wereld eruit moet zien.

Het WSF bood de voorgaande jaren echter geen alternatief. Dat kwam vooral door de diversiteit van de deelnemers, de hoeveelheid aan ideeën en het gebrek aan structuur. Het WSF wil een open forum zijn voor iedereen die een `andere' wereld voorstaat, maar ,,We kunnen geen strategieën bewerkstelligen in een enorm forum als dit'', zo meende organisator Roberto Silva vorig jaar. ,,Er waren 1.714 paneldiscussies en seminars. Is dat een teken van kracht? Als niemand meer kan nagaan wat er werd gezegd, geloof ik van niet. De duizenden aanwezigen waren naar Brazilië gereisd om nogmaals te horen dat de wereld is verdeeld in rijk en arm, noord en zuid, blank en zwart, vrouw en man.''

,,We zijn effectieve critici, maar we willen toch meer zijn dan dat'', meende ook de Canadese schrijfster en activiste Naomi Klein. ,,De vraag die we ons nu moeten stellen is: wat gebeurt er als je neoliberalisme afwijst?'' Cassen noemde het WSF dit najaar tijdens een discussie zelf ,,een onderneming in volkseducatie''. ,,Het aanklagen van de huidige wereldorde is een bijzonder succesvolle formule gebleken, maar nu moet de beweging uitkijken naar manieren om haar doelstellingen te verwezenlijken en door te laten wegen op de politieke besluitvorming'', zo meende Cassen.

Als er niet meer duidelijkheid komt ,,duurt het geen twee jaar meer of het wordt een antiglobalistisch `Woodstock' dat verdwijnt in de nevelen van de verbeelding'', schreef de Belgische schrijver Dirk Barrez, auteur van De antwoorden van het antiglobalisme.

De zorgen dat het forum ,,een jaarlijks ritueel [dreigt] te worden zonder concrete impact'', blijken vooral onder Europese en Noord-Amerikaanse antiglobalisten te bestaan. Deelnemers uit Latijns-Amerika, Azië en Afrika voelen zich juist gesterkt door het mislukken van de top van de Wereldhandelsorganisatie vorig jaar in de Mexicaanse badplaats Cancún. Arme en rijke landen werden het toen niet eens, met name door het optreden van een groep ontwikkelingslanden onder leiding van Brazilië. Deze landen wilden onder meer verlaging van landbouwsubsidies in Europa. ,,Cancún liet zien dat het een onwaarheid is dat er consensus is over globalisering'', zegt Guatam Mody uit India, een van de organisatoren van het WSF.

De organisatie verwacht eveneens een impuls doordat het forum nu in India en niet in Brazilië wordt gehouden. Uit onderzoek van de Braziliaanse socioloog Cándido Grzybowski, die het deelnemersprofiel onderzocht, deden aan de eerste drie fora vooral jonge, Latijns-Amerikaanse universitair geschoolden met uitgesproken anti-imperialistische sympathieën mee. ,,Om de beweging tegen neoliberale globalisering ook echt globaal te maken'' was een verhuizing noodzakelijk, zo meent Grzybowski. De locatie is volgens hem uitstekend omdat de miljoenenstad Bombay zowel de positieve (groeiende economie) als negatieve (sociale en milieuproblemen) kanten van globalisering toont.

Ook wordt het WSF voor de eerste maal niet tegelijkertijd, maar voorafgaand aan het World Economic Forum in Davos gehouden. Het is een bewuste keuze van de organisatie. `Davos', de WTO, het IMF en andere economische `kwaden' worden nog genoemd, maar de focus van het sociale forum is aanzienlijk breder, zo meent het WSF. De komende dagen zullen plannen om een einde te maken aan het conflict in het Midden-Oosten, honger in de wereld en het imperialisme van de VS de revue passeren, naast workshops en seminars over onder meer vrouwenrechten, wereldhandel en religieus fanatisme.