Tony Blair wacht zwaarste etmaal van premierschap

De Britse premier Tony Blair staat voor de moeilijkste 24 uur van zijn premierschap, later deze maand, als Lord Hutton zijn rapport over de dood van wapenexpert David Kelly publiceert op de dag na een cruciale stemming over een omstreden verhoging van het collegegeld.

Beide gebeurtenissen samen bepalen of Blair als premier voldoende gezag en vertrouwen behoudt om de campagne voor de verkiezingen van 2005 te leiden. Medewerkers van Blair spreken van een etmaal waarin alles op het spel staat. Lord Hutton maakte gisteren bekend op 28 januari zijn conclusies te publiceren over zijn onderzoek van de politieke crisis rond de vermoedelijke zelfmoord van Kelly in de aanloop naar de oorlog in Irak. Mogelijk oordeelt Hutton dat Blair verantwoordelijk was voor een strategie om Kelly's naam naar buiten te brengen als bron van een BBC-bericht dat de regering de dreiging van massavernietigingswapens (mvw's) had overdreven.

Blairs ontkenning dat er zo'n strategie was en dat hijzelf groen licht zou hebben gegeven, is de laatste maanden politiek explosiever geworden dan de mogelijk dubieuze aanleiding aanleiding om het land in een oorlog te storten, waaronder de bewering dat Irak binnen 45 minuten mvw's kon inzetten. Ruim de helft van de Britten vindt volgens een recente opiniepeiling dat Blair moet aftreden als Hutton oordeelt dat Blair in de zaak-Kelly heeft gelogen. Tory-leider Michael Howard zet al weken op die uitslag in.

Een dag eerder, op 27 januari, stemt het Lagerhuis over een wet die universiteiten toestaat zelf tot 3.000 pond per jaar collegeld te heffen, een verdrievoudiging van het standaardbedrag dat nu geldt. Als de meer dan honderd Labour-rebellen zich aan hun belofte houden en tegen het wetsvoorstel stemmen, omdat armere studenten het moeilijker zouden krijgen hoger onderwijs te volgen, lijdt Blair in het Lagerhuis de eerste nederlaag van zijn premierschap. De Tories en LibDems zijn óók tegen. Blair heeft aan het doordrukken van de ,,wet waarvoor geen alternatief is'' zijn autoriteit als premier en hervormer van de publieke sector verbonden. Behalve door 'Irak', is die al eerder aangetast door een met moeite gewonnen voorstel voor privatisering in de zorg. Er zijn overigens sterke aanwijzingen dat Downing Street de stemming voor de 27-ste heeft uitgeschreven, omdat ze al langer wist dat Hutton op de 28-ste zou publiceren. De Labour-whips (fractiemanagers) kunnen de opstandige backbenchers de komende twee weken er mogelijk van overtuigen dat ze Blair niet moeten beschadigen aan de vooravond van 'Hutton'. Volgens The Times zouden sommige rebellen nu al bereid zijn hun nee-stem te bewaren tot een later stadium, als de wet opnieuw in stemming komt.