Spoedoverleg VS en VN over situatie Irak

Paul Bremer, Amerika's bestuurder in Bagdad, voert vandaag spoedoverleg in Washington met president Bush over het veiligstellen van het Amerikaanse plan voor de machtsoverdracht in Irak op 1 juli.

Dit gebeurt aan de vooravond van Amerikaans-Iraaks beraad maandag met VN-chef Kofi Annan, waar Bremer onverwachts aan deelneemt. Bremers besprekingen staan in het teken van groeiende Amerikaanse onzekerheid over de haalbaarheid van het eigen plan en over de rol van de VN, die wegens de onveiligheid nog niet terug willen naar Irak.

Diplomaten sluiten uit dat de VS beide problemen kunnen oplossen zonder concessies of beleidswijzigingen. Om VN-lidstaten milder te stemmen zei de regering-Bush gisteren te overwegen oorlogscritici als Frankrijk, Duitsland en Rusland alsnog te laten meedingen naar contracten in Irak.

De groeiende Amerikaanse onzekerheid komt vooral door het verzet van de invloedrijkste Iraakse geestelijk leider, groot-ayatollah Ali Sistani, tegen het Amerikaanse plan om eerst regionale bijeenkomsten te houden, die moeten leiden tot een overgangsparlement dat vervolgens een interim-regering moet kiezen. Sistani, gisteren massaal gesteund door demonstranten in Basra, wil directe verkiezingen en noemt het Amerikaanse plan ,,ondemocratisch''. Hij wil ook een rol voor de VN.

Bremers overleg met Bush en diens veiligheidsteam zal vooral gaan over hoe de kloof met Sistani kan worden gedicht. Vandaag was daarover nog geen duidelijkheid. Voor de VS is hun plan van 15 november, getekend door de Iraakse regeringsraad, ,,heilig''. Maar volgens Amerikaanse regeringsfunctionarissen kan een blijvend meningsverschil een ordelijke overdracht van de soevereiniteit in gevaar brengen.

De situatie wordt voor de VS verder gecompliceerd door de VN-rol, die maandag in New York wordt besproken met VN-chef Annan. De regering-Bush probeert de Verenigde Naties volgens VN-diplomaten al weken terug te krijgen naar Irak om een adviserende rol te spelen bij het Amerikaanse plan. De VN kunnen in Amerikaanse ogen helpen bij het overtuigen van shi'ieten om het Amerikaanse plan te steunen en bij het organiseren van en het toezien op de rechtmatigheid van de regionale bijeenkomsten. Maar Annan heeft hier volgens diplomaten forse bedenkingen tegen: om redenen van veiligheid, maar ook uit angst dat de VN zonder enig gezag en heldere rol slechts legitimiteit mogen geven aan het Amerikaanse plan.

Analyse: pagina 5